موجباتی برای نگرانی در حج امسال / حسین علیزاده

 

 

در حالی که محمد ابراهیم رضایی عضو هیأت رییسه کمیسیون سیاست خارجی و امنیت ملی خبر از احتمال لغو حج امسال داده، منابعی دیگر به نقل از بعثه رهبری به خبرگزاری میزان اعلام کرده اند که: “اظهارات این نماینده کذب محض است و حج امسال به عنوان تصمیم نظام قطعا “بدون مشکلی” برگزار خواهد شد و باید به تصمیم نظام احترام گذاشت.”

این تاکید او بر اینکه تصمیم حج امسال “تصمیم نظام” است، اشاره به این نکته است که چنین تصمیمی با نظر موافق آیت الله خامنه ای صورت می گیرید. در همین راستاست که تنی از امامان جمعه از جمله یوسف طباطبایی (امام جمعه اصفهان) شرایط اعزام برای حج را آرام توصیف کرده اند. امام جمعه اصفهان گفته که: “حاجیان از رفتن به عربستان نترسند چون آنجا خانه خداست و دعوای سیاسی ما نیز هیچ ربطی به حج ندارد.” همچنین حجت الاسلام قاضی عسکر سرپرست حجاج ایرانی اعلام کرده که : “در حج امسال هیچ مشکلی برای زائران وجود نخواهد داست. حادثه در همه جای دنیا وجود دارد. چه اطمینانی وجود دارد انسان وقتی از منزل خارج می شود دچار حادثه نشود.”

از همین اظهارات می توان دریافت که موج گسترده ای از نگرانی ها در خصوص امنیت حجاج در سرتاسر کشور بالا گرفته تا جای که رسانه های رسمی و امامان جمعه درصدد رفع این نگرانی ها برآمده اند.

نمونه ای از این نگرانی ها را می توان حتی در اظهارات حجت الاسلام نصرالله پژمان فر نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس دریافت که با اشاره به موضوع اعزام زائران ایرانی به حج ۹۶ و شرایط سیاسی و امنیتی میان ایران و عربستان گفته: “برداشت ما این است که هنوز شرایط نگران کننده قبلی پابرجاست.”

با این توصیف، این نگرانی ها ناشی از چیست؟ چرا چنین جار و جنجالی بالا گرفته است؟ و چرا جمهوری اسلامی به دنبال حضور در حج امسال به رغم خطرناک بودن آن است؟

 

دلایل نگرانی

یکم: اعزام به حج در شرایط قطع رابطه سیاسی: در مراسم حج در مهر ۱۳۹۴ حادثه ای رخ داد که تعداد ۲۲۳۶ از حجاج از جمله تعداد ۴۶۴ تن از زائران ایرانی در منا کشته شدند. عربستان با پیشنهاد تشکیل “کمیته ای حقیقت یاب” مخالفت کرد و از پوزش و همدردی با قربانیان خوداری کرد. با وجود دردناک بودن این حادثه و سلب مسئولیت عربستان از خود در وقوع این حادثه تلخ، رابطه سیاسی دو کشور همچنان پابرجا ماند تا اینکه در دی ماه همان سال طوفانی روابط دو کشور را درنوردید و مناسبات دیپلماتیک دو کشور قطع شد. در پی اعدام شیخ نمر، روحانی شیعه عربستانی، جمهوری اسلامی قویا به این اقدام ریاض اعتراض نمود. متعاقب این اعتراض  سفارت عربستان در تهران و کنسولگری این کشور در مشهد توسط کسانی که افراد خودسر! نامیده شدند، در برابر چشمان پلیس ایران مورد یورش قرار گرفت و به آتش کشیده شد. به این ترتیب، عربستان رابطه خود با تهران را قطع کرد و متعاقب آن امکان حضور ایران در حج سال ۱۳۹۵ منتفی شد.

اینک در اقدامی شگفت انگیز، جمهوری اسلامی در حالی در صدد اعزام ۸۶۵۰۰ زائر به حج است که دو کشور در قطع رابطه سیاسی بسر می برند. اعزام به حج در شرایط قطع رابطه سیاسی الحق اقدام پرسش انگیز و خلاف روال معمول است. اما، این تمام موجبات نگرانی نیست.

 

دوم: عربستان و عملیات داعش در تهران: خرداد امسال، تهران شاهد حادثه ای تروریستی بود که طی آن ۱۷ تن از شهروندان تهرانی کشته شدند. این عملیات در مجلس شورا و مقبره آیت الله خمینی صورت گرفت. داعش مسئولیت این عملیات را برعهده گرفت ولی جمهوری اسلامی مسئولت آن را متوجه عربستان دانست. صریح ترین موضع را سپاه پاسداران گرفت که طی اعلامیه از میزبانی عربستان از رییس جمهور امریکا توسط پادشاه عربستان اعلام کرد که: “افکار عمومی مردم جهان بویژه ملت ایران این اقدام تروریستی را یک هفته پس از جلسه مشترک رئیس جمهور آمریکا با سران یکی از دول مرتجع منطقه [عربستان] که پیوسته حامی تروریست‌های تکفیری است بسیار معنادار و بر عهده گرفتن مسئولیت آن توسط داعش را بیانگر دست داشتن آنها در این اقدام سبعانه می‌داند.”

افزون بر این، جمهوری اسلامی این حمله داعش را مصداق آن گفته ولیعهد و وزیر دفاع عربستان دانست که گفته بود “جنگ را به داخل خاک ایران خواهیم کشاند.”

 

سوم: خبرهای نگران کننده: روشن است که تنش های تهران-ریاض محدود به موارد یاد شده نیست. دو کشور در مسائل منطقه ای از جمله موضوع یمن، سوریه و بحرین نیز به شدت دچار اختلاف هستند. عربستان ایران را متهم به خرابکاری در خاک خود و متقابلا ایران عربستان را متهم به اتهام مشابه می کند.

اما، آنچه موجبات نگرانی گسترده حج گزاران را فراهم آورده تا آنجا که بسیاری مردم از حج امسال انصراف داده، چیزی بیش از تنش سیاسی میان تهران- ریاض است: نگرانی های امنیتی جدی.

برخی از این نگرانی ها بنا به آنچه در سطح افکار عمومی شایع شده عبارت است از: احتمال عملیات انتحاری یا حمله مسلحانه (با سلاح گرم و سرد) به زائران ایرانی و حتی نگرانی از ربایش آنان حتی اگر عربستان در صدد تضمین امنیت حجاج ایرانی باشد. این نگرانی ناشی از آن است اگر داعش در تهران عملیات متهورانه کرده، آیا آسیب رساندن به ۸۶۵۰۰ زائر ایرانی بی پناه  درعربستان کار دشواری برای آنان است؟ به ویژه اگر این خبر درست باشد که راننده های اتوبوس های حامل حجاج ایرانی، اتباع یمنی هستند که هر یک از آنان به بهانه دست داشتن ایران در جنگ داخلی یمن، می توانند مانند یک عنصر خطرساز عمل کنند.

 

اعزام به حج در شرایط خطرناک چرا؟

در حمله به سفارت و کنسولگری عربستان در ایران، جمهوری اسلامی بهانه بزرگی به دست عربستان داد تا نه تنها ایران را مجامع بین المللی محکوم کند بلکه راه حج را بر هزاران هزار متقاضی ببند. این حمله همان طور که گفته شد به بهانه اعدام یک تبعه شیعه سعودی (شیخ نمر) صورت گرفت. به این ترتیب، جمهوری اسلامی در حمایت از یک تبعه سعودی باب حج را (که واجبی از واجبات مسلمانی است) بر هزاران هزار تبعه خود تا مدت نامعلوم بسته است. به دیگر سخن می توان گفت جمهوری اسلامی در “تله شیخ نمر” گیر افتاده است به گونه ای که در حمایت از یک تبعه سعودی اتباع مسلمان خود را از انجام فریضه حج محروم کرده است. روشن است که جمهوری اسلامی هیچ پاسخی برای مسدود کردن راه حج ندارد و از این رو، امسال اصرار بر حضور در حج دارد هرچند که این حج خطرناک باشد.