آثار لغو تحریم‌ها پیش‌خور شده است

سعید لیلاز، اقتصاددان، عملکرد دولت را با توجه به مثبت شدن رشد اقتصادی حتی پیش از هرگونه تحول در روابط خارجی، گامی مثبت و در راستای تحول اقتصادی درون‌زا می‌داند. وی معتقد است مردم ایران تفاوت میان رفاه کاذب و ایجاد اشتغال را که دولت در دستور کار دارد به خوبی متوجه می‌شوند.

همچنین به گفته وی دولت در کنار افزایش مالیات باید پاسخگو باشد که مالیات‌ها چگونه هزینه می‌شود یا چرا به برخی موسسه‌ها یارانه و منابع تعلق می‌گیرد در حالی که کاری جز سمپاشی علیه دولت ندارند.در ادامه گفت‌وگوی آرمان با سعید لیلاز را درباره میزان موفقیت دولت در افزایش رضایت عمومی در زمینه‌های اقتصادی می‌خوانید.

بسیاری معتقدند با توجه به اینکه بعد از توافق هسته‌ای انتظارات اقتصادی مردم بالا رفته، حتما باید بهبود اقتصادی به گونه‌ای باشد که در وضعیت معیشتی مردم نیز دیده شود. نظر شما چیست؟

معتقدم اساس تحولات اقتصادی و معیشتی ایران چه در اقتصاد کلان و چه در وضعیت زندگی مردم از طریق مدیریت‌ها و سیاستگذاری‌های دولت ممکن است. اعتقاد ندارم بدون اقدامات دولت می‌توانیم تصور کنیم که با صرف توافق هسته‌ای اتفاق مهمی در اقتصاد ایران رخ خواهد داد. مجموعه تحولاتی که در اقتصاد ایران ممکن است اتفاق بیفتد فقط در صورتی که دولت سیاستگذاری‌های درستی داشته باشد، عملی خواهد بود. چنان که دیدیم در دو سال ابتدایی دولت، بدون اینکه کوچک‌ترین تحولی در زمینه کاهش منازعات بین ایران و غرب یا کوچک‌ترین اتفاق مثبتی در زمینه کاهش تحریم‌ها رخ دهد رشد اقتصادی ایران از منفی به مثبت تبدیل شد. بنابراین اساس هرگونه تحول چه در اقتصاد کلان و چه در سطح معیشت مردم را سیاست‌ها و تحولات اقتصادی و سیاستگذاری‌های داخلی تشکیل می‌دهد و نه تحولات خارجی.

اما برخی معتقدند دولت باید درآمدهای حاصل از توافق هسته‌ای را در زمینه تولید و زیرساخت‌ها هزینه کند. این اقدامات نیز دیر بازده هستند. با وجود اینکه دو سال دیگر دولت انتخابات را پیش رو دارد با هزینه کردن در زمینه تولید و زیرساخت‌ها می‌تواند در کوتاه‌مدت هم رضایت مردم را جلب کند؟

بله حتما همینطور است، چون ایجاد اشتغال مهمتر از ایجاد رفاه کاذب است. ملت ایران نیز با شعورند و تفاوت این دو رویکرد را می‌فهمند. بعد از سال۹۳ و به قیمت ثابت بعد از دو یا سه سال پی‌درپی رشد سرمایه‌گذاری ما مثبت بوده است. ۶درصد رشد سرمایه‌گذاری مثبت به قیمت ثابت و به قیمت جاری حدود ۲۰درصد رشد سرمایه‌گذاری را تجربه کرده است. بنا براین می‌بینید که رشد سرمایه‌گذاری و بهبود سیاستگذاری‌ها آغاز شده است. درباره مقدار ارزهای آزاد شده اغراق صورت می‌گیرد و گذشته از این مساله بیش از آن چیزی که از محل ارزهای آزاد شده برای مردم قدرت خرید ایجاد کنیم از طریق کاهش قیمت نفت از جیب ایران رفته است. بنابراین آثار لغو تحریم‌ها به طور کلی پیشخور شده و قابل استفاده برای بهبود اوضاع نخواهد بود.

در هشت سال دولت‌های نهم و دهم دیدیم که مشکلات اقتصادی کم نشد، دولت برای بهبود این وضعیت می‌تواند چه اقداماتی انجام دهد؟

دولت کارهای مهمی در این زمینه می‌تواند انجام دهد و اقدامات مهمی نیز انجام داده است. یکی از مهم‌ترین اقدامات دولت توزیع سبد کالا بین ۵/۱ دهک محروم جامعه است. در حال حاضر ۵/۱ دهک جامعه ایران تحت پوشش دولت برای دریافت سبد مواد غذایی قرار دارند. سبد کالا کمک بزرگی به این گروه از جامعه است چون از این طریق می‌توانند شکاف‌های معیشتی را پر کنند. گام مهم دیگر دولت که از سبد غذایی نیز از اهمیت بیشتری برخوردار است و متاسفانه به قدر کافی نیز مورد توجه رسانه‌ها قرار نگرفت ملی کردن طب و اجرای طرح تحول نظام سلامت در جامعه بود که منافع آن مستقیما به جیب مستضعف‌ترین طبقات جامعه ایران می‌رود. گام سومی که صورت گرفت احیای قدرت خرید کارگران و کارمندان بعد از ۴سال سقوط پی‌درپی بود به گونه‌ای که در دو سال گذشته جمعا بین ۱۰تا ۱۵درصد قدرت خرید نابود شد؛ طبقه کارگر و کارمند ایران احیا شد ولی باید گام‌های بلند‌تر و سریع‌تری برداشته شود. ما باید بتوانیم با افزایش حداقل دستمزد بالاتر از نرخ تورم هر سال مقداری بر قدرت خرید کارگران اضافه کنیم. ضمن اینکه ثبات قیمت‌ها و ثبات نرخ تورم به گونه‌ای که در ۲ سال گذشته اتفاق افتاده تداوم یابد.

یکی از راهکارهای بهبود اقتصادی که در زمینه لغو تحریم‌ها بسیار مورد تاکید قرار می‌گرفت سرمایه‌گذاری خارجی بود، آیا ایران اساسا قدرت جذب و مدیریت صحیح سرمایه‌گذاری خارجی را دارد که بتواند به توسعه اقتصادی بینجامد؟

توانایی دارد اما محیط عمومی کسب و کار آن چندان برای سرمایه‌گذاری خارجی مساعد نیست. تصور می‌کنم ما حداکثر سالانه بین ۳تا ۵میلیارد جذب سرمایه خارجی خواهیم داشت و این پول عمدتا در بخش انرژی یعنی نفت، گاز و پتروشیمی سرمایه‌گذاری شده و وارد اقتصاد ایران نمی‌شود. به صورت فاینانس بوده و سرمایه‌گذاری خارجی نخواهد بود در صورتی که هر تحولی در اقتصاد ایران باید از داخل صورت بگیرد.

اصلاح ساختار مالیاتی و افزایش مالیات از راهکارهای دولت برای بهبود اقتصادی است. این سیاست اقتصادی در کوتاه‌مدت موجبات رضایت مردم را فراهم می‌آورد یا نارضایتی آنان را؟

بستگی به سیاست‌های دولت دارد. اینکه دولت چگونه می‌تواند مالیات‌ستانی خود را افزایش دهد؟ اگر دولت بخواهد فشار‌های خود را بر گروه‌هایی که در حال حاضر نیز مالیات می‌دهند، افزایش دهد شکست می‌خورد و نارضایتی جمعی افزایش پیدا خواهد کرد. اگر دولت بتواند روی گروه‌های جدید که تاکنون مالیات نپرداخته‌اند در دولت، بخش عمومی و خصوصی متمرکز شود حتما نتیجه آن افزایش رضایت عمومی خواهد بود. ضمن اینکه ما باید از دولت بخواهیم درباره نحوه هزینه کردن این درآمد‌ها نیز پاسخگو باشد. نمی‌شود که دولت سالانه هزاران میلیارد تومان خرج کند بدون اینکه به کسی حساب پس بدهد. باید به مردم پاسخ داده شود که چرا سازمان‌های فرهنگی، تبلیغاتی به میزان لازم یارانه گرفته و منابع زیادی در اختیار آنها قرار می‌گیرد؟ چرا برخی موسسات باید کمک مالی بگیرند و علیه دولت عمل کنند؟ چرا برخی بودجه‌هایی که برای مصارف خاص اختصاص پیدا می‌کند، خرج ایجاد سایت‌ها یا خبرگزارهایی می‌شود که بخش اعظم کار آنها سمپاشی علیه دولت است یا در بخش خصوصی با پول دولت رقابت می‌کنند.

تا اینجای کار عملکرد دولت برای اصلاح ساختار مالیاتی را چگونه می‌بینید؟ تصور نمی‌کنید تا همین جای کار نیز موجب ایجاد برخی نارضایتی‌ها در میان مردم شده است؟

حتما نارضایتی ایجاد خواهد شد، چون متوسط دریافت مالیات به نسبت تولید ناخالص داخلی از ۵درصد آخر دولت محمود احمدی‌نژاد در حال حاضر به ۷درصد رسیده و به زودی نیز باید به ۱۰درصد افزایش پیدا کند یعنی دو برابر می‌شود. قطعا این مساله نارضایتی ایجاد می‌کند اما دولت چاره‌ای جز اینکه شاکله هزینه‌های خود را از طریق مالیات تامین کند، ندارد. البته دولت نیز باید پاسخگو باشد که چگونه درآمدهای مالیاتی را هزینه می‌کند.