امانوئل ملیک اصلانیان؛ آهنگساز ایرانی از سرزمین تزارها

پایگاه خبری / تحلیلی نگام۱۷ سال پیش در چنین روزی امانوئل ملیک اصلانیان در تهران درگذشت؛ او در سال ۱۲۹۴ در روستوف روسیه زاده شد.

پدر و مادرش تبریزی بودند و پدرش بازرگان خشکبار بود. ملیک اصلانیان در ۱۰ سالگی فراگیری پیانو را آغاز کرد و چهار سال بعد برای ادامه دبیرستان و آموزش موسیقی به هامبورگ آلمان رفت و پس از پایان دوره پیانونوازی در آکادمی دولتی برلین با راهنمایی و سرپرستی موسیقیدان بنام و نوآور پاول هیندِرمیت به تحصیل عالی در رشته‌های آهنگسازی، پیانو، رهبری ارکستر و موسیقی روانشناختی پرداخت و چند سال در دانشگاه فلسفه خواند.

او جز زبان مادری‌اش ارمنی، به زبانهای آذری، فارسی، آلمانی و انگلیسی مسلط بود. ۳۷ ساله که بود به ایران بازگشت و نخست به پژوهش در آهنگ‌های ایرانی به ویژه بومی پرداخت و چند قطعه در دستگاه‌های چهارگاه و دشتی برای پیانو و ارکستر ساخت.

ملیک اصلانیان در ۴۰ سالگی استاد هنرستان عالی موسیقی و سپس دانشگاه تهران شد و همزمان چندین اثر بلند مانند “گلبانگ” برای ارکستر و همنوایان ساخت. در “اوراتوریو” یا اپرای آیینی “سپیده” که متن آن را محمود خوشنام نوشته، فراز و نشیبهای تاریخ ایران را بررسی و جدال پیوسته میان تاریکی و روشنایی را بیان میکند.

او ماندگارترین اثرش باله “افسانه آفرینش” را بر پایه باورهای میتراییسم آفریده، به ویژه که می‌گفت این باورها به پرسشهای جاودانه هستی پاسخ می‌دهند. در روایت او زِروان خدای مطلق در جلوه میترا انسان می‌شود و به زمین می‌آید: “به نظر من خدا در مردم جاری و سرانجام به انسان تبدیل می‌شود. اگرچه این اندیشه از ایران باستان برخاسته ولی چون یک موضوع فلسفی فراگیر جهانی شده، برای ساختن آن از موسیقی مطلق بدون وابستگی به این سو و آن سو بهره گرفتم”.

موسیقی به باور او ابزاری برای شناخت بیشتر خویش و راهی برای دریافت توانایی‌ها و ناتوانیهای درونی است. ملیک اصلانیان می‌گفت، برای نواختن خوب و درست یک اثر، باید مانند آفریننده آن کار کرد و رنج کشید و این شدنی نیست مگر با شناخت دقیق جمله به جمله آهنگ. نوازنده تنها با اینگونه تمرین آرام آرام رشد می‌کند.

به باور او، «یک رِپِرتوار از چند اثر برگزیده کافی است. نوازنده برجسته همان چند اثر را اینقدر خوب می‌شناسد که می‌تواند آن را حتا از پایان به آغاز بنوازد” و می‌گفت که نابغه‌های موسیقی را بیش از آنکه بستاییم باید الگوی خود سازیم.

امانوئل ملیک اصلانیان در بیست‌وسوم تیرماه در ۸۸ سالگی در تهران درگذشت.