امیرخان امیراعلم، بنیانگذار شیر و خورشید

پایگاه خبری / تحلیلی نگام_ اول اردیبهشت ۱۳۴۰، ۶۰ سال پیش در چنین روزی امیرخان امیراعلم در تهران درگذشت. او نخستین استاد ایرانی رشته پزشکی و نویسنده نخستین کتاب کالبدشناسی به فارسی است.

امیر خان امیراعلم در سال ۱۲۵۶ خورشیدی در تهران یا به قولی دیگر در ترابزون عثمانی به دنیا آمد. پدرش دیپلمات و کارپرداز سفارت‌های ایران در بغداد و شام بود. به این خاطر او در عراق، ترکیه و سوریه به دبستان و دبیرستان رفت.

۲۰ ساله بود که رشته پزشکی را در دانشکده فرانسوی بیروت آغاز کرد و سه سال پس از آن تقریبا به پایان برده بود که پدرش ناگهان درگذشت و برای رسیدگی به امور خاکسپاری و ارث پدر به ایران بازگشت.

۲۳ ساله بود که به لیون فرانسه رفت و دوباره در دانشکده نظامی، پزشکی خواند. ۲۷ ساله بود که رشته‌اش را با نوشتن رساله “حفظ الصحه و اسلام” به پایان رساند و با درجه ستوانی برای خدمت در بیمارستان‌های نظامی به پاریس رفت.

۲۶ ساله بود که به عنوان نماینده ایران در همایش بین‌المللی بهداشت در پاریس شرکت کرد. ۲۹ ساله بود که به ایران بازگشت و با هزینه شخصی و کمک احمدشاه “مریضخانه “احمدیه” را در خیابان بهارستان با ۵۰ تختخواب گشود و نیازمندان را رایگان درمان کرد. این بیمارستان بعدها به یاد او نامگذاری شد و هم اکنون به کار ادامه میدهد.

همزمان نخستین کتاب کالبدشناسی را در نُه جلد به فارسی نوشت و به عنوان نخستین استاد ایرانی این رشته در دارالفنون تدریس کرد.
او پزشک ویژه احمدشاه و رضاشاه بود و در دوره دوم مجلس شورای ملی به عنوان نماینده مردم تهران، قانون تأمین هزینه‌های آبله کوبی را به تصویب رساند.

۳۸ ساله بود که به هنگام بروز جنگ جهانی اول به سرپرستی “مجلس حفظ الصحه” رسید که کمسیون بهداشت مجلس به شمار میرفت. در این زمان او نهادهای بهداشتی مانند انیستیتو پاستور و نخستین “مریضخانه نسوان” را گشود و برای نوسازی مراکز پزشکی تلاش بسیار کرد.

۴۵ ساله بود که پس از سه سال تلاش پیوسته و ترجمه اساسنامه صلیب سرخ برای احمدشاه “جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران” را به پیروی از صلیب سرخ جهانی تاسیس کرد و از سوی نخست‌وزیر وقت، رضاخان، به سرپرستی آن منصوب شد و در مقام سرپرست بهداری ارتش کوشید بیمارستان مجهزی برپا کند.

او چندین بار نماینده مجلس شورا و سنا شد و در این جایگاه همواره صرفا برای پیشبرد تشکیلات پزشکی و نظام‌دهی آن کوشید.

۷۱ ساله بود که به وزارت بهداری رسید اما به خاطر مسئولیت بالا و کار بسیار پس از یک سال کناره گرفت و به تدریس در دانشگاه‌ها بسنده کرد.

امیرخان امیراعلم در ۸۴ سالگی در زادگاهش درگذشت.