بازخوانی تلاش احمدی نژاد برای مذاکره با امریکا

روایت سیدحسین موسویان و محمد البرادعی از پیام ها و پسغام های دولت سابق با کاخ سفید ، ایالات متحده در دوره جورج بوش هیچگاه به درخواست های مکرر احمدی نژاد برای گشودن باب مذاکره مستقیم پاسخ مثبت نداد.

در سال ۱۳۹۱ یک امریکایی عضو گروه تماس سطح دو در دولت اوباما درباره مذاکرات هسته ای گفت: «اسفندیار رحیم مشایی، دستیار ارشد و دوست نزدیک احمدی نژاد با مقامات عالیرتبه سابق ایالات متحده درباره احتمال گشودن باب مذاکرات مستقیم صحبت کرده است. اما کاخ سفید گفت. نمی خواهند در روابطی خارج از چارچوب ۱+۵ با ایرانی ها وارد بحث شود.

محمدالبرادعی در کتاب خاطراتش که به فارسی با عنوان «عصر فریب: دیپلماسی اتمی در دوران خیانت» منتشر شده می نویسد: «احمدی نژاد طی نامه ای در سال ۱۳۸۸ و از طریق او به اوباما آمادگی ایران را برای مذاکره دوجانبه بدون پیش شرط و بر مبنای احترام متقابل اعلام کرد.»

اوباما با نادیده گرفتن درخواست احمدی نژاد به رهبری نامه نوشت و تلویحاً به احمدی نژاد پیام داد که ساختار حکومتی ایران را بخوبی می شناسد و می داند که چه کسی در چه جایگاهی قرار دارد. این نامه، دلخوری احمدی نژاد را در پی داشت.

احمدی نژاد در آخرین سفرش به نیویورک برخلاف سخنرانی هایی که در آن به ایالات متحده حمله می کرد، در موضعی عجیب آخرین تیر ترکشش را رها کرد و گفت: «ایران جایگاه ایالات متحده امریکا را میداند و بر این باور است که ما می توانیم با همدیگر رابطه داشته باشیم.» اظهاراتی که واکنش صریح مشاور امور بین الملل رهبری را در پی داشت. دکتر علی اکبر ولایتی گفت: «سیاستهای کلی ایران درباره ایالات متحده تغییر نکرده و هیچ تصمیم جدیدی در این باره گرفته نشده است.»

آنچه بیش از همه از خاطرات جمعی ما ایرانی ها از رئیس دولت سابق برجای مانده، رفتارهای پوپولیستی، وعده و وعیدها، لفاظی های تند داخلی و خارجی و رویکردهای متناقض است که همگی منجر به انواع بی ثباتی ها میشد.
بی ثباتی که مردم در بحران ارزی یا افزایش چندبرابری قیمت مسکن و سایر خدمات و کالاها آن را بخوبی حس کردند. اما در عرصه سیاست خارجی نیز این نوسانات و بی ثباتیها بشدت نمود داشت. سیدحسین موسویان، دیپلمات ارشد پیشین کشورمان در کتاب «ایران- امریکا» تناقضات، برخی از این سیاستهای دوگانه و فعالیتهای پنهانی احمدی نژاد برای رابطه با امریکا را تشریح کرده است.

به گزارش «خبرآنلاین»، موسویان دیپلمات ارشد سابق و سخنگوی تیم مذاکره کننده هسته ای در دولت اصلاحات که چندسالی است در امریکا به تدریس و فعالیت تبلیغی به نفع جمهوری اسلامی ایران مشغول است، از جمله چهره های سیاسی کشورمان است که نقش مؤثری در توسعه «دیپلماسی عمومی ایران» دارد. او مدت هاست با شرکت در همایشهای فراوانی در امریکا و اروپا، گفتوگو با رسانه های خارجی و انتشار مقالات متعدد تلاش می کند سیاستمداران و تحلیلگران غربی فهم بهتری از ایران و مسأله هسته ای کشورمان داشته باشند.
موسویان در تازه ترین کتابش با نام «ایران – امریکا: گذشته شکست خورده و مسیر صلح» که خردادماه امسال در امریکا و ایران منتشر شد، دلایل کامل بی اعتمادی متقابل ایران و امریکا را به همراه روایتی جامع از تلاش های ایران در دوره های مختلف برای حل مشکلات با امریکا از سویی و اشتباهات امریکایی ها از سوی دیگر و هم چنین پیشنهادش برای رفع خصومت ها را بیان کرده است. موسویان که به دلیل انتقاداتش از عملکرد هستهای دولت قبل مورد خشم و آزار و اذیت تیم دکتر محمود احمدی نژاد قرار گرفت، در فصل ششم کتاب خود برخی جزئیات از تلاشهای پنهانی محمود احمدی نژاد و اسفندیار رحیم مشایی برای برقراری ارتباط با امریکا را بیان کرده است.
رئیس کمیسیون سیاست خارجی شورای عالی امنیت ملی در دولت اصلاحات که معتقد است «احمدی نژاد هرگز اصولگرا، تندرو و محافظه کار نبود، بلکه هدف او کسب قدرت، اجرای سیاستها و اعتقاداتش و سپس حفظ قدرت بود»، با بیان نمونه هایی از تلاشهای پنهان تیم احمدی نژاد برای برقراری «رابطه مخفی» با امریکا حتی به قیمت زیر پا گذاشتن خطوط قرمز و سیاستهای رهبر معظم انقلاب؛ هدف احمدی نژاد را «حذف میانه روها و اصلاحطلبان»، «برانگیختن حمایت محافظه کاران» برای اجرای مدل «پوتین- مدودف» می داند.
تلاش های محرمانه احمدی نژاد برای رابطه با امریکا در زمان بوش
محمود احمدی نژاد از همان سال نخست مسئولیتش با در پیشگیری سیاستی دوگانه همزمان با تحریک و تهاجم لفظی به امریکایی ها در مجامع عمومی در لفافه، پیشنهاد آشتی به آنها را می داد. احمدی نژاد برای نخستین بار در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۸۵ به جورج بوش یک نامه بلند ۱۸ صفحه ای نوشت و آن را با این پیش بینی پایان برد که: «افراد با بصیرت اکنون صدای فروپاشی و سقوط این ایدئولوژی و اندیشه های نظام لیبرال دموکراسی را می شنوند.»
امام جمعه موقت تهران در خطبه های نماز جمعه ۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۵ تهران این نامه را چنین توصیف کرد: «این گونه حرف زدن، الهام خداوند است و خدا لطف دارد. خدا الهام می کند و آنها را غافلگیر می کند. از این مرد مبتکر و شجاع و متدین باید قدردانی شود.» در سوی دیگر، جورج بوش به نامه چنین واکنش نشان داد: «رئیس جمهوری ایران آدم خیلی عجیبی است.»
موسویان نوشته است: بنابر گفته باربارا اسلاوین روزنامه نگار و متخصص مشهور ایران در امریکا، کاندولیزا رایس وزیر وقت امور خارجه امریکا، در ابتدای سال ۱۳۸۵ (کمتر از یک سال بعد از روی کار آمدن احمدی نژاد) به او گفته بود: «ما در مکان های فراوانی از سازمان ملل گرفته تا بغداد و کابل، مدام با «پیامهای ناخوشایند» مواجه هستیم که می گوید ایرانیها خواستار مذاکره هستند.» البته ایالات متحده در دوره جورج بوش هیچ گاه به درخواست های مکرر احمدی نژاد برای گشودن باب مذاکره مستقیم اعتنا نکرد و پاسخ مثبت نداد.
تلاشهای پنهانی احمدی نژاد برای رابطه با امریکا در زمان اوباما
در حالی که امریکایی ها، احمدی نژاد را «فردی نامتعادل»، «نامتعارف» و «پیش بینی ناپذیر» که «نباید او را جدی گرفت» ارزیابی میکردند، او از تلاشهایش برای ایجاد ارتباط با امریکا به هر قیمتی دست نکشید. او نخستین رئیس جمهوری پس از انقلاب بود که انتخاب اوباما را به عنوان رئیس جمهوری منتخب ایالات متحده تبریک گفت.
محمدالبرادعی در کتاب خاطراتش که به فارسی با عنوان «عصر فریب: دیپلماسی اتمی در دوران خیانت» منتشر شده، می نویسد: «احمدی نژاد طی نامهای در سال ۱۳۸۸ و از طریق او به اوباما آمادگی ایران را برای مذاکره دوجانبه بدون پیش شرط و بر مبنای احترام متقابل اعلام کرد.»
اما اوباما با نادیده گرفتن احمدی نژاد، به رهبری نامه نوشت و تلویحاً به احمدی نژاد پیام داد که ساختار حکومتی ایران را بخوبی میشناسد و میداند که چه کسی در چه جایگاهی قرار دارد. این نامه که تقریباً نوعی کم اعتنایی اوباما به احمدی نژاد تلقی می شد، دلخوری احمدی نژاد را در پی داشت. یکی از سیاستمداران امریکایی در این باره گفته بود: «کاخ سفید از این متعجب بود که آیت الله خامنه ای با لحن احترام آمیز پاسخ داده بود» و «به پیشنهاد اوباما برای تنش زدایی بر مبنای احترام و منافع متقابل پاسخ مثبت داده بود.» هر چند که نامه دوم اوباما به رهبری به دلیل اشتباه امریکا در ورود به ناآرامی های بعد از انتخابات ۸۸ بی جواب ماند.
موسویان در این خصوص می نویسد: «در دی ماه ۱۳۸۹ یک عضو گروه تماس سطح دو به من گفت: «ایران از طریق سفیر خود در سازمان ملل از وزارت امور خارجه امریکا در خواست معرفی نمایندهای برای مذاکراتی جدید و جامع کرده است.»
او سطح دو را چنین توصیف میکند: «گروهی از مقامات سابق امریکا هستند که در تمامی سالهای بعد از جنگ ایران و عراق در تماس با مقامات ایران بوده و برای بهبود روابط ایران و امریکا تلاش کرده اند.» در اسفند ۱۳۸۹ یک مقام امریکایی به موسویان گفته: «ایالات متحده مکرراً پیامهایی از رحیم مشایی دریافت می کند که تهران برای مذاکره و برقراری رابطه با امریکا مشتاق است.
او گفت که دولت احمدی نژاد پی در پی به ایالات متحده پیام می دهد و کانال هایی که این پیام ها را می فرستند، آن چنان متعدد هستند که ما نمی دانیم کدام یک را انتخاب کنیم. ما واقعاً گیج شده ایم و به دلیل اینکه نمی دانیم آیا این پیامها حمایت و پشتیبانی آیت الله خامنهای را با خود دارد یا خیر، نمی توانیم به آنها پاسخ دهیم.»
یکی دیگر از اعضای گروه تماس سطح دو نیز به موسویان گفته است: «من هشت بار با مشایی دیدار کردم و او در همه ملاقات ها به من گفت که ایران در جست وجوی گشودن باب گفت وگو و برقراری رابطه با ایالات متحده است.» در پاییز ۱۳۹۰ از سوی یک مقام آلمانی به موسویان که پیشتر سفیر ایران در آلمان بود اطلاع داده شد که مشایی ملاقاتی مخفیانه با کریستوفر هویسگن مشاور ملی در سیاست امنیتی و خارجی خانم آنگلا مرکل داشته است. در این ملاقات که در اقامتگاه معاون سابق وزیر خارجه آلمان برگزار شده است، مشایی از آلمانی ها خواسته بود که به واشنگتن اطلاع دهند تهران برای تجدید رابطه با امریکا آمادگی دارد. مشایی گفته بود که ایران حتی آمادگی دارد در انتخابات دور بعد به اوباما کمک کند. البته امریکایی ها به آلمانی ها پاسخ داده بودند که درگیر این موضوع نشوند. همچنین دولت یار معاون وقت وزیر امور خارجه ایران در استکهلم در اوایل سال ٢٠١١ به یک مقام سابق امریکایی پیشنهاد دعوت از مارک گروسمن نماینده ویژه ایالات متحده در امور افغانستان را داده بود و رسماً خواسته بود که او به تهران سفر رسمی داشته و با مقامات وزارت امور خارجه ایران دیدار کند.
دور زدن سعید جلیلیتوسط مشایی و ثمره هاشمی
دبیر کمیته سیاست خارجی شورای عالی امنیت ملی در دولت اصلاحات با اشاره به دور زدن سعید جلیلی در مذاکرات هسته ای توسط احمدی نژاد می نویسد: در سال ۱۳۹۱ یک امریکایی عضو گروه تماس سطح دو درباره مذاکرات هسته ای به من گفت: «اسفندیار رحیم مشایی دستیار ارشد و دوست نزدیک احمدی نژاد با مقامات عالی رتبه سابق ایالات متحده درباره احتمال گشودن باب مذاکرات مستقیم صحبت کرده است.» یکی از سفرای ایران در اروپا به یک عضو گروه تماس سطح دو که عضو دولت ایالات متحده بوده گفته است: «همه چیز از سوی ایران آماده است و مشایی و ثمره هاشمی برای شرکت در این ملاقات که در برلین برگزار خواهد شد، می آیند.» این عضو سابق دولت امریکا به سفیر ایران چنین پاسخ داده است: «کاخ سفید گفت نه. آنها گفته اند نمی خواهند در روابطی خارج از چارچوب ۱+۵ با ایرانیها وارد بحث شوند.»
سرانجام واکنشبه فعالیت های احمدی نژاد
در حالی که همه تلاش های پنهانی و محرمانه محمود احمدی نژاد و یارانش با بی اعتنایی و بی اعتمادی امریکاییها روبه رو شده بود، او در آخرین سفرش به نیویورک برخلاف سخنرانی هایی که در آن به ایالات متحده حمله میکرد، در موضعی عجیب آخرین تیر ترکشش را رها کرد و گفت: «ایران جایگاه ایالات متحده امریکا را می داند و بر این باور است که ما می توانیم با همدیگر رابطه داشته باشیم.» اظهاراتی که واکنش صریح مشاور امور بین الملل رهبری را در پی داشت. دکتر علی اکبر ولایتی گفت: «سیاست های کلی ایران درباره ایالات متحده تغییر نکرده و هیچ تصمیم جدیدی در این باره گرفته نشده است.»