تاج‌زمان دانش؛ مادر بزهکاران نوجوان

پایگاه خبری / تحلیلی نگام_۲۱ شهریور ۱۳۰۵؛ ۹۵ سال پیش در چنین روزی تاج‌زمان دانش در تبریز زاده شد. او می گفت که “همانطور که بدن انسان در مقابل حمله میکروب‌ها واکنش نشان می‌دهد، اجتماع قبل از وقوع جرائم باید در مورد کسان خطرناک و در مظان ارتکاب جرم، اقدامات تأمینی به عمل آورد”.

تاج‌زمان دانش در خانواده‌ای سنتی رشد کرد و دبستان و دبیرستان را در زادگاهش گذراند و به دانشسرای مقدماتی رفت و در این دوره با زبان فرانسه آشنا شد.

او مدتی آموزگار بود و می‌خواست به تحصیلات عالی ادامه دهد اما مانع‌های خانوادگی سر راهش را گرفتند تا اینکه از همسرش جدا شد و توانست در دانشگاه تهران حقوق بخواند. در ۳۱ سالگی به فرانسه رفت و پس از چهار سال با پایان‌نامه‌ای درباره “بزهکاری کودکان و نوجوانان” از دانشگاه “اِکس آن پروانس” دکترا گرفت. سپس به سوئیس رفت و از دانشگاه نوشاتل دکترای دیگری در زمینه “حقوق کیفری” کسب کرد.

۳۹ ساله بود که کوشید در دانشگاه تهران رشته “بزهکاری کودکان” را بنیاد نهد اما با مخالفت روبرو شد و یک سال پس از آن در دانشگاه پلیس به عنوان استاد کیفرشناسی شروع به تدریس کرد. تاج‌زمان دانش در ۴۲ سالگی سرانجام در دانشکده علوم سیاسی، مدرس بررسی بزهکاری کودکان شد و در همان سال “آیین‌نامه جدید زندان‌ها” را به مرحله اجرا رساند.

او بندهای کودکان زندان قصر تهران را از بندهای بزرگسالان جدا ساخت، برای نوجوانان کارگاه‌های مهارتی پدید آورد و پیشنهاد پرورش و آموزش پلیس زن را داد تا در زندان‌های زنان جایگزین پاسبان‌های مرد شوند.

برپایی نخستین دادگاه کودکان هم از کارهای ماندگار اوست. ۴۹ ساله بود که بر مخالفت‌ها چیره شد و توانست در دانشگاه تهران به تدریس بپردازد.

“مجرم کیست، جرم‌شناسی چیست” از آثار ماندگار او است: «هرگاه تحولات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و حقوقی متناسب با نیازهای افراد جامعه نباشند، بروز حالت خطرناک و وقوع جرائم اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. تروریسم، مرز و بوم و ملیت نمی‌شناسد و هیچ کشور قدرتمندی به اتکای زور و تسلیحات پیشرفته و تهدید قادر به مبارزه با تروریسم نیست. باید عوامل جرم‌زا را بررسی و از وقوع جرائم و بروز حالت خطرناک پیشگیری کرد. هرچه فقر و اختلافات طبقاتی و زورگویی در دنیا گسترش یابد فجایع بس غم‌انگیز برای بشر به دنبال خواهد داشت».

دانش در سال ۱۳۸۸ هجری‌شمسی پس از ۸۳ سال عمر ارزشمند در تهران درگذشت و پس از تشییع در آرامستان بهشت‌زهرا به خاک سپرده شد.