در سوگ روح الله زم؛ رفیقی که وکیلش بودم، تو در نماز عشق چه خواندی؟

✍️حسن فرشتیان

تو در نماز عشق چه خواندی؟
در سوگ روح الله زم، رفیقی که وکیلش بودم
پسر! مرد بودی و همانگونه که گفته بودی و خواسته بودی مردانه رفتی، اما دلم را شکستی!
راستش هنوز نمی دانم چگونه در دلم نشستی، اما می دانم چگونه دلم شکستی!
روزهای اول آمدنت به پاریس، برای نخستین بار در جلسه مذهبی جمعیت رحمان دیدمت، آمدی جلو تا خودت را معرفی کنی، با خنده گفتم «قیافه ات هویداست، پسرِ رفسنجانی کوچک که نیازی به معرفی خویش نداره!». خندیدی و خندیدم، و همان، آغاز حکایت مان شد.
طبق عادت همیشگی ام زود با کسی گرم نمی گیرم و رفیق نمی شوم. راستش را بخواهی اولش نمی خواستم باهات رفیق بشم. روزهای نخست، گمان می کردم قصدت از نزدیکی و رفاقت با من، خوشایند پدرت هست و می خواهی به او وانمود کنی در پاریس هم دنبال جلسات و افراد مذهبی هستی. اما خیلی زود فهمیدم اشتباه می کنم.
خیلی زود فهمیدم پشت آن چهره جنجالی و نامه سرگشاده نویس و …، یک قلب کوچک مهربان و با صفای و با صمیمیت وجود دارد. کودک معصوم درونت را خیلی زود دیدم، چه زیبا بود و چه به دل نشستنی. خیلی زود با کودک معصوم درونت مانوس شدم. یک جورهایی با هم رفیق شدیم بدون آن که بخواهم. خیلی زود جا باز کردی رفیق!
یادم نمی رود یک روز در جریان مسائل اداری ات در پروسه پناهندگی ات با تو برخورد بدی شده بودی، گفتی «آن ها گمان می کنند من نیز مثل برخی از پناهندگان از کشورهای جهان سومی برای لقمه نانی آمده ام و با من چنین برخورد ناشایستی می کنند». دیدم روحیه ات صدمه خورده است، به ویژه آن کودک معصوم درونت. همراهت شدم در جلسه با آن طرف اداری فرانسوی. وقتی در مقابل رفتار متکبرانه وی، جلویش با قاطعیت ایستادم، کیف کردی، هنوز لذت آن لحظه شادی ات را فراموش نمی کنم. کودک معصوم درونت شاد شده بود و من نیز.
ایمیل هایت را دارم، نسخه گواهی پزشک را برایم فرستادی که به دلیل سلامتی باید محل سکونتت عوض شود. تمام منزلت یک اتاق بود مثل اتاق های خوابگاه دانشجویی، با سرویس و آشپزخانه مشترک. آمدم تا از نزدیک ببینم. تخت دو طبقه ای بود که دخترکت طبقه بالای تخت را اتاق خویش کرده بود، با نقاش های کودکانه اش دیوار کنار تخت خویش را تزیین کرده بود و با خوشحالی به من گفت «عمو اینجا اتاق من است و این نقاشی های من». از آن صحنه عکس گرفتم و هنوز به یادگار دارم. اما نتوانستم برایت کاری بکنم.
مشکلاتت جدی شد و نگرانی های سلامتی خانواده ات و آن آپارتمان بی آسانسور و… تصمیم گرفتیم نامه نگاری ها را شروع کنیم. گفتم «برای این که نامه مان مستند باشد باید مشخصات مسکن کنونی ات نیز دقیقا قید شود، این مشخصات را برایم ایمیل کن». جواب ایمیلت را هنوز دارم، عین ایملت را کپی کردم فقط با حذف نام اشخاص، که برایم ایمیل زدی: «درباره موضوع نامه فرمودید که پله ها رو بشمارم و خدمتتون بگم. پله ها ۶۵ تاست و مساحت منزل هم ۱۳ متره. من فردا با […] دارم میرم شهرداری تا پرونده تشکیل بدم تا سوسیالهای شهرداری کمکمون کنن و فعلا کارمون کمتر به این […] دربدر شده گیر باشه».
باز هم شرمنده، با همه نامه نگاری ها، نتوانستم برای مسکنت کاری بکنم. توصیه کردم بروی شهرستان تا از خانه های ارزان قیمت سوسیال استفاده کنی. رفتی و ششصد و پنجاه کیلومتر از پاریس دور شدی. دلتنگت می شدم، می دانم که تو هم، همچنین بودی.
معمولا وقتی پاریس می آمدی تماس می گرفتی و ساعاتی با هم بودیم. یک جورهایی با هم رفیق شده بودیم. تو مثل فرزند یا برادر کوچکی می ماندی که چموشی ها و شیرین بازی های خودش را داشت، ولی انصافا تو همیشه حرمت نگاه می داشتی.
خواستی وارد کار اقتصادی شوی، رستورانی بزنی، گفتم من تمایلی و استعدادی در کار اقتصادی ندارم ولی کمک و راهنمایی حقوقی ات می کنم. ای کاش همان موقع بیشتر هُلت می دادم تا رستوران می زدی پسر!
قبل از این که سایت آمدنیوز را بزنی، با من در مورد آن صحبت کردی. به دلایلی صمیمانه باهات مخالفت کردم و نقدهایی داشتم. البته بعدا به من اطلاع دادی که آن نقدها را مرتفع کرده ای. خوشحال شدم.
مدتی بعد، وقتی کانال تلگرامی آمدنیوز را زدی و از من خواستی وکالت و امور حقوقی آن را بپذیرم، نپذیرفتم ولی گفتم امور شخصی و خانوادگی ات را با کمال میل و افتخار ادامه می دهم.
کانالت مطرح شده بود و خودت نیز. بارها از من خواستی مطلبی برایت بنویسم، جواب می دادم «روح الله من خلاصه نویس نیستم مطالبم به درد کانالت نمی خورد. یک مقاله می نویسم دهها ساعت کار می کنم، بیست تا رفرانس دارد، ولی بیست تا لایک نمی خورد!».
یادم هست که مطلبی نوشته بودم با هم صحبت می کردیم و به درددل گفتم «نمی دانم به کجا بدهم منتشر کنند، نه سایتی دارم نه کانالی، فقط گاه گاهی در فیس بوک متروکه ام هستم». می گفتی «بده به من تا کار کنم و مثل توپ بترکونم» ولی می دانستم و می دانستی که به کار کانالت نمی خورد. شاید فقط می خواستی رفاقتت را نشان بدهی، ولی نیازی نبود، باورت داشتم رفیق!
خودت و کانالت مطرح شده بودید، همیشه دوست داشتی سخاوتمندانه برایم کاری بکنی. گاهی توصیه کسی را به درخواست وی به تو منتقل می کردم بدون درنگ می پذیرفتی و «مثل توپ می ترکوندی».
کافی بود به قول خودت اگر می فهمیدی «بدخواهی» دارم مثل شیر سینه سپر می کردی رفیق. بعدش من باید نرمت می کردم تا جانب انصاف نگهداری پسر. یادم نمی رود یکی از دوستانت کامنتی در ذیل مطلب من گذاشته بود، تو در دفاع از من، از او خواستی مطلبش را حذف کند و دیگر کامنت نگذارد، من گفتم اشکالی ندارد نقد کند ولی توهین و ناسزا نباشد.
با سایتی همکاری داشتم. سردبیر آن سایت، مطالبی کذب در مورد تو از جمله خبری راجع به بازداشتت در ترکیه و انتقالت به ایران را منتشر کرده بود. به من گلایه می کردی و به تو گفتم کاری از دستم برنمی آید. به من گفته بودی که به حرمت حضور من در آن سایت، شمشیرقلم در نیام کرده ای. بعدها از آن سایت کناره گیری کردم و تعمدا به تو خبر ندادم چون می دانستم شمشیرت را برای آن سایت تیز کرده بودی. وقتی علیرغم درخواست کتبی من، آن سایت تا ماههای بعد، کناره گیری مرا اعلام نکرد و به دلیلی، در فیس بوکم کناره گیری ام را آشکار کردم و تو متوجه شدی، به من گفتی چرا به تو خبر نداده بودم که دیگر در آن سایت نیستم. قصدت را فهمیدم و در پاسخ، توصیه ات کرده ام که همچنان در غلاف نگاه دار و حرمت نگاه دار.
مدتی بود که کانالت مطرح شده بود و کمتر با هم مراوده داشتیم، می دانستی که منتقدت هستم. یک جورهایی بین ما مقداری فاصله شده بود. بعد از مدتی انقطاع، تماس گرفتی. احساس کردم از واکنش من تردید داری. به گرمی سخن گفتیم. گفتی می آیی پاریس و برای اموری همدیگر را ببینم، من هم دلم واقعا برایت تنگ شده بود و دوست داشتم ببینمت. با برخی از دوستان در پاریس مشورت کردم، توصیه کردند خوب است رابطه ام را حفظ کنم ولی نقدهایم را نیز مطرح کنم. همین کار را کردم. آمدی پاریس در دفترم، سخن ها گفتیم. بعد از طرح مشورت ها و مسائل حقوقی، وارد مباحث دوستانه شدیم، نقدت کردم و محجوبانه سر بزیر انداختی و اشاره کردی که در برخی موارد اشتباهاتی شده و تغییر رویه داده ای. هنوز از به یادآوری آن لحظه ها ناراحتم. اما سپس دوباره رفاقت قدیم احیا شد.
پیشنهاد کردی مثل سایر دفعات به رستوران برویم، گفتم «روح الله من دیگه با تو به رستوران نمی آیم». تعجب کردی پرسیدی «چرا؟» گفتم «پسر! می آیند در رستوران می زنندت». گفتی «محافظانت قبلا می روند رستوران را چِک می کنند»، گفتم «برادران! با تجربه شده اند، دیگر مستقیم وارد عمل نمی شوند بلکه کارسپاری می کنند، اجیران تبهکار می آیند و به رگبار می بندند و می روند، محافظانت چکار می خواهند بکنند؟» به مزاح افزودم «تازه وقتی بیایند من و تو را آن جا ببینند، با خودشان می گویند این پسره که هنوز ریش در نیاورده، دلشان برای تو به رحم می آید و من را می زنند». قاه قاه خندیدی و خندیدم.
اما موقع آخرین خداحافظی یک چیزی گفتی که من هنوز به دلم مانده، از خودم ناراحتم و بعد از رفتنت پشیمان شدم، می خواستم زنگ بزنم بریم رستوران، اما دیر شده بود. گفتی هوس چلوکباب ایرانی کرده بودی به خاطر همین می خواستی با هم بریم رستوران. اما فردایش رفتی که رفتی…
هنوز، مویه های دخترکت نیاز را به یاد دارم که در روز پخش خبر ربودنت، می گفت «عمو! سرنوشت بابام چی می شه؟ حالا چکار باید بکنیم؟» نمی دانستم اشک هایم از همدلی با دخترکت است یا از عجز و ناتوانی خودم؟ روزنامه فرانسوی با او تماس گرفته بود و می خواست با وی مصاحبه کند، پرسیدم «کانال آمدنیوز را می شناسی و می بینی؟» پاسخش منفی بود و گفت «فقط می دانم بابا خیلی به کانالش علاقه داشت، مثل فرزندش بود». گفتم «پس لزومی نداره وارد بحث سیاسی بشی». گفت «دوست دارم برای بابام یک کاری بکنم». پرسیدم خواسته ات چیست؟ پاسخ داد که «بابام آزاد بشه و برگرده پیش ما». گفتم «بنابراین در مصاحبه فقط همین خواسته ات را مطرح کن و وارد امور سیاسی و مسائل کانال نشو». همین کار را کرد و همین جور منتشر شد.
روح الله! می دانم که از جزییات خبر نداری، ولی باور کن که در این یک سال و اندی، خانواده ات به ویژه پدرگرامی ات برای تو به آب و آتش زدند، هرچند خون دل خوردند و اگر لازم باشد خودشان روزی بازگو خواهند کرد. اما من فقط از دخترکت می گویم. همان دخترکی که به تعبیر خودت «عشقت» بود وقتی روزهای نخست آمدنت در فرانسه، بردیمش برای واکسن ضروری جهت ثبت نام مدرسه، تو چشم نداشتی یک قطره اشک او را ببینی، رفتم نزد او و پرستار، کنارت زدم تا نبینی، حالا نیستی تا سیل اشک هایش را ببینی. روح الله! راستش را بخواهی هنوز از چشم های دخترکت نیاز پرهیز می کنم، عموی توانمندی برایش نبودم. اعتراف می کنم از خودت هم شرمنده ام پسر! از ناتوانی ها و قصورهایم شرمنده ام و سرافکنده!
روح الله! باور کن، برایت سوختم و ساختم. ده ماه سکوت کردم «گفتم به نیرنگ و فسون پنهان کنم ریش درون». آن روزها، جو سنگین و نا سالمی بود، بازار مکاره دروغ و نیرنگ بود.
اما پس از ده ماه، وقتی حکم اعدامت صادر شد دیگر پنهان کردن آتش درون، ممکن نبود.
«هزار جهد بکردم که سر عشق بپوشم- نبود بر سر آتش میسرم که نجوشم». پیشاپیش پرهیزم داده بودند که مبادا خودم را خرج تو کنم!! اما مگر می توانستم؟ اصلا اگر فرضا آبرویی داشتم به چه دردم می خورد؟ لعنت حق بر این نام ها! و ننگ ها! که اگر نتواند خرج نجات جان انسانی بشود، هرچند ناامیدانه و کم محتملانه باشد، چه سودی دارد؟
پس از واگویی رسانه ای حکایت آخرین ملاقاتمان، و طرح فریب هایی که به نام مرجعیت و به نام آیت الله سیستانی برایت گسترده بودند که گمان می کردم ممکن است در حکم اعدام خللی وارد کند، با دو پدیده متناقض روبرو شدم.
از سویی، برخی از موجهین، از اشخاص حقیقی و حقوقی نیز که گمان نمی کردم آبروی خویش خرج تو کنند، شرافتمندانه چه آشکارا و چه در نهان، حمایت کردند و پشت گرمی شدند. شرافتمندانه و صادقانه در دفاع از تو، و در تلاش برای لغو حکم اعدامت، برایت سنگ تمام گذاشتند.
از سویی دیگر، تهاجمات از سوی برخی به اصطلاح اپوزیسیون که بادی به غبغب می انداختند که هرچند مدافع حقوق انسانی روح الله زم هستند ولی …، ولی … تکرار همان لجن پراکنی های نیروهای امنیتی داخل ایران برای زمینه سازی روانی جا انداختن آن اتهام ها که حکمش اعدام بود! برای نخستین بار چنین کمپین لجن پراکنی برای یک اسیر زیر چوبه دار که فرصت پاسخگویی نداشت در داخل و خارج ایران متحد شده بودند، شرم آور بود! این مدعیان پاکدستی و منزه طلبی، که پچ پچ های شهر را در مورد خویش ناشنیده می گرفتند بر صورت تو خراش می زدند تا بوی متعفن گند خویش را با حمله به تو پنهان کنند، شده بودند پاکدست، و تو شده بودی جیره خوار سرویس های امنیتی هفت کشور بیگانه و همزمان مامور جمهوری اسلامی! «أَحْقاداً، بَدْرِیَّهً وَ خَیْبَرِیَّهً وَ حُنَیْنِیَّهً» کینه ها و کینه توزی های قدیم، و منزه طلبی ها برای تبرئه خویشتن! پسر! خوب شد که نبودی و ندیدی! و گرنه تو که نیز ول کن نبودی، چه بسا جانب انصاف نگاه نمی داشتی و باز «مثل توپ می ترکوندی!»
وقتی که رفتی، حقوق ماهیانه تامین اجتماعی ات که به خانواده های کم درآمد تعلق می گیرد، قطع شد. یادت رفته بود که فرم ماهیانه را برایشان ارسال کنی، البته راستش، اصلا اینجا نبودی که فرم را پر کنی. وزارت خارجه فرانسه نیز، علیرغم تماس های مکررم حاضر نشد برایت گواهی تعیین وضعیت صادر کند. معلوم نبود تو بازداشتی؟ تو ربوده شده ای؟ اصلا تو کجا بودی پسر؟ وضعیت حقوقی ات در چارچوب های معهود این کشور نمی گنجید. اما نگرانت نکنم، به هر حال پس از چند ماه مجددا کمک معیشت وصل شد. اما در سال جدید میلادی همان کمک های تامین اجتماعی نیز کم شد، تماس گرفتم، این بار نیز حق قانونی با آن ها بود، خانواده ات که در سال ۲۰۱۹ چهارنفره بود، در سال ۲۰۲۰ سه نفره شده بود، لذا قانونا حقوق تامین اجتماعی ات کم شد. باز شانس آوردی آن اپوزیسیون کذایی در جریان نبود وگرنه یک پروند جدید برایت درست می کردند که در نبودت قصد داشتی حقوق خانواده چهارنفره را دریافت کنی!
پسر! از وقتی که رفتی، خیلی دلتنگت شده ام، اما تو رفیق با مرامی بودی. پیام های محبت آمیزت واصل شد و هربار شرمنده شدم. ضمنا، دستخطت به من رسید، پیراهن یوسفی بود که نور چشمم شد و هر موقعی که دلتنگت می شدم بوی تو را از آن جستجو می کردم.
روح الله، شرمگینانه اعتراف می کنم ما باختیم، پسر، ما باختیم! اما آن ها نیز نبردند، تو آئینه بودی و آن ها آئینه شکن! شادی هاشان ناپایدار خواهد بود و مصیبت هاشان دامنه دار گویا شأن نزول و مخاطبین معاصر «فَلْیَضْحَکُوا قَلِیلًا وَ لْیَبْکُوا کَثِیراً» هستند. حس غریبی به من می گوید چوبه دار تو پسر، نقطه عطفی خواهد شد.
و تو… تو پسرک غریب، تو رفتی اما سربلند و ایستاده، با همان مرگی که انتخاب کرده بودی. همان یک جمله ات کافی بود که «صدای مردم» بشوی، زمانی که در برابر لبخندهای تمسخرآمیز و متعفن آن بازجوخبرنگار که ترا متهم به حمایت از اغتشاشگران می کرد، تو صدای بی صدایان شدی و در حمایت از گرسنگان هموطنت گفتی «البته شما می گویید اغتشاشات، ما معتقد بودیم که این ها اعتراضات مردمی است».
پسر! سرت را بالا بگیر! لبخند بزن پسر! دل ها با توست هرچند نیزه هایشان علیه تو «سیوفهم علیک»!
… تا رسیدیم به آن سحرگاه شنبه شوم، که نقطه تکمیلی آن حلقه های فریب و نیرنگ ناجوانمردانه بود، آن سحرگاه شومی که حتا فرصت و شانس حقوقی تو برای اعاده دادرسی از تو دریغ شد. همسر گرامی ات که این مدت پدری و مادری این دخترک هایت را می کرد می گفت که دخترک کوچکت، دلسا در همان سحرگاه شنبه شوم، ناگهان در خواب فریاد کشید، همان دخترکی که من نامش را «کوّالا» گذاشته بودم هر موقعی دیدمت به آغوشت چسبیده بود و رهایت نمی کرد، بین من و تو، نامش «کوّالا» شده بود، کوالا در آن سحرگاه شوم، در خواب، به زبان فرانسه فریاد می زند: «بابا! دیگر نمی خواهم ببیمنت!»، دخترک بیدار می شود و به مادرش می گوید کوشماغ (کابوس) دیدم. اما کابوس نبود، مطمئنم تو بودی، خودت بودی پسر! در واپسین لحظاتت در پای چوبه دار، سورپرایز کرده بودی و به وداع آخر با کوالا آمده بودی. دقیقا همان لحظه ای بود که در سحرگاه به دار ستم رفتی، ولی هنوز خانواده و بستگانت بی خبر بودند.
پسر! «تو در نماز عشق چه خواندی؟ که سال‌هاست بالای دار رفتی و این شحنه های پیر از مرده ات هنوز پرهیز می کنند»، نمی دانم چه خواندی که حضرت محمود امجد، «شهید»ت نامید؟
پسر! مرد بودی و با مرام، دلت نزد بچه هایت بود تا همان لحظه های آخر!
آخرین تصویری که از تو داشتم مربوط به روز قبل از رفتنت از فرانسه بود که آمده بودی به دفترم، با همان تی شرت خاکستری کذایی، و سپس رفتی که رفتی، که «من خود به چشم خویشتن دیدم که جانم می‌رود»…
اما … نه… دقیق تر بگویم، آن تصویر، صحنه ماقبل آخر بود…
آخرین تصویر، مربوط به شب نخستی بود که در آغوش سرد خاک، آرام گرفته بودی. به دیدنم آمده بودی، بعد از نیمه های شب بود، هنوز صحنه را دقیقا به یاد دارم، از تالاری بزرگ می آمدی، همراهانت بزرگ قامت بودند مثل یک هیات رسمی که سان می بیند به جلو می آمدید، سرتا پا سپید پوشیده بودی، سپیدِ سپیدِ سپید، سپیدی اش آن چنان شگفت انگیز بود که هنوز به یاد دارم، قدم به قدم به هم نزدیک شدیم، رودرروی هم قرار گرفتیم، مثل همیشه، نرسیده به هم، آغوشت را به رسم رفاقت باز کردی با همان لبخندهای شیرین و دلنشین همیشگی ات! ناگهان، ناگهان یادم آمد که صبح روز قبل بر دارت زده بودند… از خواب پریدم! کامم سخت تلخ بود ولی رؤیایم سخت شیرین!
ممنون پسر، که با مرام هستی!
ممنون رفیق، که باز هم آمدی!

One thought on “در سوگ روح الله زم؛ رفیقی که وکیلش بودم، تو در نماز عشق چه خواندی؟

  • آذر ۲۵, ۱۳۹۹ در t ۶:۵۴ ب٫ظ
    Permalink

    دل نوشته شا را خواندم بذ غربت غریب او گریستم
    ایکاش نیما شجاعتر بودوبه آن عمله ویران کننده مظلوم وطن (فانون)که هر نااهلی با کلنگش برسر ان ویرانه میکوبذ میگفت آقا شما حققوق میگیری که این مطلوم وطن این قانون بیچاره را جایگاهش را رفیع کنید نه اینکه ویرانش کنید.اکرمن جای اوبودم ومیدانستم که اعدامم میکنند بیاد قاضی می آوردم که لوح حمورابی سالهاست که از اییران گریخته وحتی حاضر نشده حتی برای چند روز به ایران برگردد چرا که این کشور قانون ندارد چرا که شماها ین ندارید ودینتان قانون ندارد زیرا اگر دین داشتید ودینتان قانون داشت از دزدیدن شرم میکردید من به این کشور با پای خودم نیامده ام مرا دزدیده اید وحالا دم از قانون میزنید؟ مگر مندرکشئور شما جرمنی مرتکب شده ام که مرا محاکمه میکنید؟ اگر شما قانون دارید واگر دین دارید برطبق دینتان باید دستهای دزدان را ببرید نه رگ جان مرا من بفصد زیارت ودییدن مرجع تقلیدم بعراق رفتم ومقصد من زیارت ایمه اطهار بود که شما حرم آنان را حرم مینامید ومنازل مراجع تقلید هم حرم وحرز هستند ودزدان شما مرا از حریم ایمه اطهار وحرز مراجع تقلید دزدیده اندپس قطع دستان این دزدان اولیتر است چرا که من اگر بزعم شما جرمی مرتکب شده ام در کشوری آزاد مرتکب شده ام وباید طبق قانون همانجا محاکمه شوم اما دزدان شما طبق قانون شما وطبق دین شما دراینجا مرتکب جرم شده اند واگر راست میگویید وشرف دارید انهارا محاکمه کنید آنها مرا از محلی که برای تمام گناهکاران حریم امن است دزدیده اند اگر شرف دارید مرا به محلی که دزدیدد برگردانید واگر شرف ندارید من به بیشرفها پاسخگونیستم .اوکه میدانست اغدام میشود دیگر نبید اندک ابرویی برای آنان میگذاشت..امام حسین مظلومی بود که حتی کمونیستی مثل گلسرخی از او درس میگرفت اماما شیغه ها فراموشش کرده ایم ای وای برما ومسلمانی ما .

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.