دلارهایی کرونایی کجا خرج می‌شود؟

پایگاه خبری / تحلیلی نگام ، بعد از تصویب برداشت یک میلیارد یورویی از صندوق توسعه ملی، بانک جهانی نیز پرداخت مبلغ ۵۰ میلیون دلار برای مقابله با کرونا به ایران را تصویب کرد.

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز ، با جولان ویروس کونا در موج دوم و صداهای پراکنده از گوشه و کنار مبنی بر کمبود امکانات و مشکلات بودجه‌ای برای مبارزه با کرونا، بار دیگر بحث تامین منابع مالی مبارزه با کرونا داغ شده است. حالا به تازگی، خبر اعطای وام ۵۰ میلیون دلاری بانک جهانی از طریق سازمان جهانی بهداشت به ایران مطرح شده است. این درحالی است که در موج اول کرونا نیز دولت، یک میلیارد یورو از منابع صندوق توسعه ملی برای مبارزه با کرونا برداشت کرده بود. موضوعی که در همان زمان با گلایه وزیر بهداشت از اختصاص پیدا نکردن مبلغ کافی در اختیار بخش بهداشت و درمان، سر و صدای زیادی به پا کرده بود. حالا پرسش این است که سرنوشت این دلارها تازه چه خواهد شد؟

کمک بانک جهانی

بانک جهانی از طریق سازمان بهداشت جهانی ۵۰ میلیون دلار وام به ایران پرداخت کرد. این خبری بود که به تازگی در رسانه‌ها منتشر شده است. در گزارش‌ها آمده است که ایران قصد دارد با استفاده از این منابع با تقویت بخش بهداشت برای مقابله با بیماری کرونا اقدام کند.

اما بانک جهانی در حالی از طریق سازمان بهداشت جهانی ۵۰ میلیون دلار وام به ایران پرداخت کرده که موافقت با پرداخت این وام در خرداد ماه امسال اخذ شده بود. آن طور که اقتصادنیوز گزارش داده، موافقت با این وام با وجود مخالفت آمریکا در هیات مدیره بانک جهانی صورت گرفته است. بدین ترتیب ایران توانست رابطه مالی خود با بانک جهانی را به حالت عادی بازگرداند. این در واقع، نخستین پروژه ایران بعد از ۱۵ سال قطع همکاری مالی با بانک جهانی است. پروژه اخیر با هدف کنترل بیماری کرونا در بانک جهانی به تصویب برساند. ایران سال‌هاست عضو بانک جهانی است اما به واسطه قطع یا نوسان در روابط سیاسی با دولت‌های سهامدار عمده این نهاد از سال ۱۳۸۴ عملا هیچ وام جدیدی به ایران تعلق نگرفته است. این در حالی است که ایران در طول تمامی این سال‌ها حق عضویت خود را پرداخت کرده اما نتوانسته از کمک‌های مالی این نهاد استفاده کند. در این مدت بانک جهانی کمک‌های فنی محدودی به ایران در برخی حوزه‌ها داشته است. دونالد ترامپ، در اوائل دوران ریاست جمهوری خود سیاست مخالفت آمریکا با درخواست‌های وام ایران از بانک جهانی را علنی کرد.

او علنا از نماینده آمریکا در این نهاد خواست اجازه ندهد بانک جهانی به ایران وام بدهد. آمریکا یکی از بزرگ‌ترین سهام‌داران بانک جهانی است و رییس این نهاد با نظر دولت آمریکا تعیین می‌شود. در خصوص پروژه اخیر نیز امریکا در هیات مدیره مخالف بود اما بانک جهانی با پرداخت موافقت کرد.

حالا مقام‌های وزارت بهداشت گفته‌اند که اولویت خرج این مبلغ، در بخش تجهیزات مناطق فقیر و کمتر توسعه یافته کشور است. گفته می‌شود با موافقت دفتر کنترل سرمایه های خارجی آمریکا «اوفک» وام ۵۰ میلیون دلاری حدود دو هفته پیش به حساب سازمان بهداشت جهانی واریز شده است. در واقع از این مسیر تحریم‌های مالی ایران نیز دور زده است. ایران نیز فهرست درخواست‌های خود را برای سازمان بهداشت جهانی ارسال کرده است. گزارش شده که در فهرست درخواستی ارسال شده از سوی ایران به سازمان بهداشت جهانی، در کنار تجهیزات، واکسن آنفولانزا یکی از سفارش‌های خرید اصلی بوده است.

مسئولان سازمان بهداشت جهانی به وزارت بهداشت ایران اعلام کرده‌اند از زمان واریز وجه و نهایی شدن فهرست سفارش‌های ایران دو ماه زمان لازم دارند تا برگزاری مناقصه این درخواست‌ها را تهیه کنند. حالا با توجه به زمان واریز وجه پیش بینی می‌شود اقلام مورد نیاز وزارت بهداشت تا پایان شهریور به ایران برسد.

سرنوشت مبهم برداشت از صندوق توسعه ملی در موج اول

اما کمک‌های بانک جهانی در حالی به ایران ارسال می‌شود که در موج اول کرونا نیز ایران درخواستی را برای کمک مالی از صندوق بین‌المللی پول مطرح کرده بود که در نهایت راه به جایی نبرد. در آن زمان و بالا گرفتن مشکلات مالی در مسیر مبارزه با کرونا، هشتم فروردین ماه، حسن روحانی، رئیس جمهوری، برای تامین بخشی از هزینه‌های ناشی از شیوع ویروس کرونا درخواست ۱۴ هزار میلیارد تومان پول از صندوق توسعه ملی کرد. روحانی در جلسه کمیته اقتصادی دولت گفته بود که نامه‌ای را در رابطه با برداشت یک میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برای بخش بهداشت و درمان و مقابله با کرونا به منظور دریافت مجوز مقام معظم رهبری ارسال خواهند کرد. برداشت یک میلیارد دلاری از صندوق توسعه ملی در حالی مطرح شد که در آن زمان، طبق آخرین اعلام سازمان برنامه و بودجه در مجموع حدود ۳۶۰۰ میلیارد تومان از منابع دولتی در اختیار وزارت بهداشت قرار گرفته بود.

اما با توجه به اینکه مصارف صندوق توسعه ملی باید در قالب اساسنامه آن انجام شده و از سویی دولت امکان استفاده از آن را ندارد، هر گونه برداشتی خارج از این  چارچوب نیازمند دریافت مجوز از مقام معظم رهبری خواهد بود، این در حالی است که پیش از این در مواردی ایشان در شرایط خاص با ‌درخواست دولت برای استفاده از منابع صندوق توسعه ملی موافقت کردند و روحانی گفته بود که امیدوار است مجوز لازم برای مقابله با کرونا صادر شود. در نهایت روز ۱۸ فروردین ۹۹ روحانی با قدردانی از موافقت رهبر معظم انقلاب با درخواست برداشت مبلغ یک میلیارد یورو از منابع صندوق توسعه ملی برای مقابله و مدیریت عوارض ناشی از شیوع ویروس کرونا در کشور، دستورات لازم را برای تامین نیازهای ضروری در این عرصه صادر کرد.

رییس دفتر رییس جمهوری نیز در نامه‌ای به محمد باقر نوبخت معاون رییس جمهوری و رییس سازمان برنامه و بودجه کشور پی نوشت رییس جمهوری به نامه دفتر مقام معظم رهبری (مدظله العالی) را به وی ابلاغ کرد. روحانی در آن نامه پی‌نوشت کرده بود: «نیازهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از این منبع تامین و حتی الامکان از تولیدات داخلی و با استفاده از شرکت‌های دانش بنیان اقدام شود. همچنین کمک‌های لازم به صندوق بیمه بیکاری ظرف هفته آینده انجام و جزییات طرح در ستاد اقتصادی دولت مطرح شود.» ایرج حریرچی معاون کل وزارت بهداشت نیز ۲۹ فروردین ۹۹ در همین رابطه گفته بود: «با پیشنهاد دولت و موافقت مقام معظم رهبری رقمی افزون بر ۱۳۰ هزار میلیارد ریال از محل صندوق توسعه ملی برای مقابله و کنترل بیماری کرونا اختصاص یافت.»

اما تنها یک ماه بعد، در اردیبهشت امسال، اظهار نظر وزیر بهداشت درباره مسیر تخصیص این پول‌ها، با حواشی زیادی همراه شد.

۱۵ اردیبهشت ماه امسال، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از تاخیر در پرداخت یک میلیارد یورو از صندوق ذخیره ارزی برای مقابله با کرونا که با موافقت مقام معظم رهبری و ابلاغ رییس جمهوری اعلام شده بود، گلایه کرد. سعید نمکی روز دوشنبه در حساب توییتر خود نوشت: «به لطف خدا و با جان‌فشانی همکارانم درمبارزه با کرونا از قدرتمندترین کشورها جلو افتادیم،  اما در مضیقه مالی و در مقایسه با آن‌ها که میلیاردها دلار هزینه کردند، (همکارانم)  با حال خراب می‌پرسند حداقل یک میلیارد یورو صندوق (ذخیره ارزی)  چه شد؟ خبرش خراب‌تر کرد جراحت جدایی / چو خیال آب روشن که به تشنگان نمایی.»

جالب‌تر آنکه، یک ماه بعد در ۱۸ خرداد ماه امسال نیز، محسن هاشمی، رئیس شورای شهر تهران نیز با انتقاد از هزینه‌کرد برداشت یک میلیارد یورویی از صندوق توسعه ملی توسط دولت، با بیان این که: « ۷۵ هزار میلیارد تومان از صندوق ذخیره ارزی برای مقابله با کرونا با مجوز رهبری در نظر گرفته شده است و به نظرم مبارزه با کرونا فقط تهیه ماسک و ونتیلاتور نیست.» خواستار تجهیز حمل و نقل ریلی از محل این اعتبار شد.

مجموع این گفته‌ها آن هم وقتی هم بخش بهداشت و درمان و هم مدیریت شهری تهران پس از گذشت دوماه از برداشت پول از صندوق توسعه، به انتقاد از تخصیص این منبع در مسیر مبارزه با کرونا پرداخته‌اند، ابهامات درباره شیوه تخصیص این برداشت را افزایش داد. حالا که خبر کمک ۵۰ میلیون دلاری بانک جهانی نیز از راه رسیده و ایران در موج دوم کرونا باکمبود تخت‌های مراقبت ویژه، کمبود دشتگاه ونیتلاتور و طلب انباشته کادر درمان و کمبود انواع تجهیزات پزشکی مواجه است، تردیدها درباره شفافیت دولت در مسیر تخصیص منابع مالی داخلی و خارحی برای مقابله با کرونا اهمیت زیادی پیدا کرده است؟