دو استثنای سیاست ترامپ‌زدایی بایدن؟! / یادداشت

صابر گل‌ عنبری

بالاخره ترامپ رفت و بایدن آمد. شکل آغاز به کار رئیس جمهور جدید آمریکا نشانه‌های خوبی برای پیش‌بینی رویکرد دولت وی در قبال مسائل مختلف به همراه دارد.

بایدن بلافاصله پس از تحلیف، دستورات متعددی از جمله بازگشت به برخی معاهدات و نهادهای بین‌المللی را صادر و ترامپ‌زادیی را در سیاست‌های داخلی و خارجی آمریکا با شدتی بیشتر از اوبامازدایی ترامپ شروع کرده است؛ اما فعلا دو پرونده را مستثنا کرده است؛ نخست سیاست‌های ترامپ علیه ایران و خروج از برجام و دیگری اقدامات بی‌سابقه ترامپ له اسرائیل.

در قبال استثنای اول می‌توان نپرداختن بایدن به برجام و مسائل مرتبط با ایران در دستورات زودهنگام‌اش را به ترکیبی از دو دلیل عمده نسبت داد. نخست به این که ایران جزو اولویت‌های سیاست‌های بایدن نیست و دومی به پیچیدگی‌های این پرونده، بازگشت به برجام و اتخاذ رویکردی بر خلاف شیوه ترامپ.

فعلا دقیقا مشخص نیست بایدن چه رویکردی در قبال ایران در پیش می‌گیرد و قضاوت در این باره زود است. گفته شده است که وی قرار است با رهبران جهان درباره ایران صحبت کند؛ مشخص است که منظور رهبران اروپا، اسرائیل و برخی کشورهای منطقه است. مواضع این طرف‌ها نیز که کاملا روشن است. هر چه زمان بیشتر سپری شود، بازگشت آمریکا به برجام دشوارتر می‌شود.

به هر حال، پیش بینی نگارنده این است که “تحول بزرگی” رخ نخواهد داد.

میراث ترامپ و متغیرها و انتظارات جدید رسیدن به راه حل‌های مرضی الطرفین را با دشواری‌های زیادی روبرو کرده است؛ کما این که اساسا به دلایل مختلف اراده‌ای برای حل تنش وجود ندارد. اما در راستای مدیریت تنش ممکن است در چارچوب مذاکرات احتمالی چه در قالب ۱+۵ و یا به اشکال دیگری تفاهماتی صورت گیرد و بر این اساس “امتیازاتی اندک” در بحث تحریم‌ها در قبال دست کشیدن ایران از برخی اقدامات هسته‌ای چون غنی‌سازی ۲۰ درصدی اورانیوم داده شود. اما “بازگشت کامل” دو طرف به تعهدات برجامی بعید به نظر می‌رسد. در کنار آن، فشارها بر تهران در دو مساله موشکی و منطقه‌ای در دوره بایدن به شکل منسجم‌تر و سازمان یافته‌تری در سطح بین‌الملل پیگیری خواهد شد.

اما پرونده دوم که مستثنی از راهبرد ترامپ‌زدایی بایدن خواهد بود، مسائل مربوط به اسرائیل است؛ به این معنا که از اقدامات ترامپ چون شناسایی قدس به عنوان پایتخت و انتقال سفارت آمریکا به آن عقب‌نشینی نخواهد کرد و در جهت تثبیت آن‌ها عمل خواهد شد.

اما بایدن طرح معامله قرن را به آن شکل جنجالی پیگیری نخواهد کرد؛ هر چند نگارنده معتقد است بخش‌های خیلی مهم آن اجرایی شده است. البته بحث عادی سازی روابط با اسرائیل به عنوان یکی از ارکان مهم آن همچنان پیگیری می‌شود. با این وجود، اما بایدن روابط با حکومت خودگردان و کمک‌ها به آن را از سر خواهد گرفت و بر راه حل دو کشوری تاکید خواهد داشت.