دیدگاه کارشناسان در خصوص اثرات وعده های دولت بر اقتصاد / سرمایه، گریزان از وعده های رئیس جمهور

پایگاه خبری / تحلیلی نگام ، شاید بتوان دولت دوازدهم را دولتی با تصمیم های اقتصادی در نیمه شب نامید. دولتی که اعلام سیاست های اقتصادی خود را به نیمه های شب موکول می کند و این اعلام یکباره، به راحتی ستون های اقتصاد ایران را با قدرت هشت ریشتر به لرزه درمی آورد.

لیلا مرگن در ادامه در شرق نوشت :

از اعلام قیمت چهارهزارو ۲۰۰ تومانی برای ارزی که قرار بود تک نرخی شود (در ۲۰ فروردین ۹۷)، تا اعلام نرخ سه هزار تومانی برای بنزین آزاد در نیمه شب ۲۴ آبان ۹۸، به وعده های دولت رسیده ایم! هفته گذشته رئیس جمهور وعده گشایش اقتصادی داد که مشروط به اجازه رهبری بود. به دنبال او مشاورش حسام الدین آشنا هم در توییتر به مردم گفت که برای گرفتن هر تصمیم اقتصادی یک هفته صبر کنید. یک هفته از این وعده رئیس جمهور گذشته اما در میان همه گمانه ها از طرحی رونمایی شد -آن هم نه به صورت شفاف- که حکایت از تکیه دولت بر منابع جیب ملت دارد. اما آیا این شیوه مدیریت در کشورهای دیگر هم مرسوم است؟

آیا با وعده می توان گشایش اقتصادی ایجاد کرد؟ پاسخ کارشناسان به این پرسش ها روشن است. در حال حاضر به اعتقاد کارشناسان اقتصادی، وعده های سیاسیون، عدم ثبات و نااطمینانی را در فضای اقتصادی کشور تشدید کرده است و این روند، سرمایه ها را گریزان می کند. از سوی دیگر آنها بر این باورند که رونق وقتی ایجاد می ‎شود که چرخ تولید به حرکت در بیاید؛ اما آیا وعده های دولت و اقدامات خلق الساعه او نظیر فروش اوراق نفت، صرف چرخاندن چرخ تولید می شود و برای اقتصاد ایران زمینه گشایش را فراهم خواهد کرد؟

دولت دوازدهم، غیرشفاف ترین دولت از نظر تصمیم های اقتصادی است؛ دولتی که نیمه شب تصمیم هایش را اعلام می کند و رئیس جمهور در واکنش به افزایش نرخ بنزین و نارضایتی هایی که در پس آن به وجود آمد، گفت: «خودم هم جمعه متوجه افزایش نرخ بنزین شدم». در دولت روحانی قرار بود ارز تک نرخی شود. در نیمه شب ۲۰ فروردین سال ۹۷ یکباره نرخ چهارهزارو ۲۰۰ تومانی برای ارز اعلام می شود و حالا به جای یک نرخی که برای ارز دولتی اعلام شد و قرار بود این ارز به همه تعلق بگیرد، نه تنها هر روز عرضه ارز ارزان محدودتر شد، بلکه امروز شاهد چهار نرخ ارز در بازار هستیم. قیمت بنزین آزاد در نیمه شب ۲۴ آبان سال ۹۸ با وجود همه تاییدها و تکذیب ها و حتی دستگیری هایی که بر سر این خبر بود، سه هزار تومان اعلام شد و حالا بنزین دونرخی داریم که مخالفان زیادی دارد.

رئیس قوه مجریه به جای اینکه به صورت شفاف با رسانه ها و کارشناسان اقتصادی به گفت وگو بنشیند، هفته گذشته خیلی مبهم و کدوار از یک گشایش اقتصادی سخن می گوید که مشروط به نظر رهبری است. وعده ای که با توییت حسام الدین آشنا، مشاور رئیس جمهور، تداوم پیدا می کند و رسانه ها را بر آن می دارد که گمانه های مختلفی برای آن مطرح کنند. از  لغو کامل تحریم ها تا پیوستن ایران به FATF، گشایش کانال مالی اروپا، نهایی شدن قرارداد ۲۵ساله با چین و فروش اوراق نفتی همه در میان این گمانه ها به چشم می خورد؛ اما آیا این رفتار رئیس جمهور ایران، در دیگر جاهای دنیا هم سابقه دارد؟ این شیوه تصمیم گیری و وعده دادن چه تاثیری بر اقتصاد ایران خواهد داشت؟

اثر  منفی  وعده های  رئیس جمهور  بر  اقتصاد

حمیدرضا قاسمی، کارشناس اقتصادی و دبیر سابق کمیسیون اقتصادی اتاق ایران، در گفت وگو با «شرق» درباره تاثیر چنین رفتارهایی بر اقتصاد کشور عنوان می کند: از نظر من این رفتارها اثر منفی دارد. 

او ادامه می دهد: این شیوه بیان از یک سو می تواند یک سیاست فشار در حوزه چیزی باشد که در مسئولیت های دولت نیست؛ ولی اعلام عمومی می شود که فشار افکار عمومی بتواند کاری را رقم بزند.

قاسمی تاکید می کند: اگر سیاست شما راه گشاست، چرا آن را شفاف اعلام نمی کنید که کارشناسان آن را نقد کنند و قبل از اینکه سیاست اتخاذشده، اجرا شود، حداقل نقاط چالش آن مشخص شود. اگر پیرو نظریه انتظارات عقلایی است و می خواهید یکباره سیاستی را اعمال کنید، حتی نباید قبل از اجرای آن درباره اش سخن بگویید و یکباره باید سیاست را اعلام کنید؟

او درباره سابقه چنین رفتاری در دنیا بیان می کند: در برخی موارد اگر سیاست ها مبتنی بر انتظارات تطبیقی باشند که تصمیم سازان فکر می کنند مطرح کردن آن ممکن است نقطه اصابت را از بین ببرد، به واسطه اینکه انتظاراتی شکل می گیرد و آن انتظارات به عنوان مقاومت عمل می کنند و اثر سیاست را از بین می برند؛ مرسوم است که سیاست اعمال شده را یکباره اعلام عمومی کنند.

این کارشناس اقتصادی می گوید: البته این مسئله صرفا درباره اعلام عمومی سیاست است، اما قبل از اطلاع رسانی روی آن کار، کارشناسی شده و همه جنبه ها سنجیده شده است. نقطه هدف و اصابت آن کاملا مشخص است و به محض اینکه سیاست اعمال می شود، بررسی می شود که آیا توانسته هدفی را که داشته، به منصه ظهور برساند یا نه.

بی اعتمادی  به امنیت سرمایه گذاری

به اعتقاد قاسمی ایجاد فضای گمانه زنی، بی اعتمادی به امنیت سرمایه گذاری را بیشتر می کند. زیرا نمی دانید که چه اتفاقی می خواهد بیفتد. این تداوم رکودی است که در ساختار کلان کشور ما وجود دارد و همواره باید منتظر باشیم که اتفاق بعدی چیست. در چنین شرایطی سرمایه گذاری بلندمدتی در کشور شکل نمی گیرد، زیرا نااطمینانی زیاد است و همواره این نااطمینانی به واسطه هزینه مبادله ای که گفتار مسئولان ایجاد می کند، تحریک می شود.

گمانه های زیادی درباره وعده رئیس جمهور مطرح است. از لغو کامل تحریم های آمریکا تا پیوستن ایران به FATF، فروش اوراق نفتی و… اما تا لحظه تنظیم این گزارش هنوز از سوی دولت هیچ سیاستی به صورت رسمی اعلام نشده است. این کارشناس اقتصادی به این پرسش که آیا تحقق این گمانه ها می تواند رونق اقتصادی ایجاد کند، این گونه پاسخ می دهد: حتی اگر همه اتفاقات پیش بینی شده رخ دهد و بزرگ ترین آنها یعنی رفع تحریم ها  اتفاق بیفتد، گشایشی نمی تواند رخ دهد.

او می گوید: راهکارهای مبتنی بر پول پاشی و راهکارهای کوتاه مدت را عامل گشایش می دانند، درصورتی که در بروز مشکلات اقتصادی ما بسیاری از عوامل اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هم دخیل است که نااطمینانی هایی را به وجود آورده است. این نااطمینانی ها سبب می شود عملا سرمایه گذاری در اقتصاد کشور شکل نگیرد.

رفتارهای  غیرمتعارف

مسعود دانشمند، دبیر کل خانه اقتصاد نیز در گفت وگو با «شرق» درباره وعده های رئیس جمهور بیان می کند: این رفتارها غیرمتعارف است. اگر برنامه ای دارند، شفاف می گویند، نه اینکه وعده دهند که یک هفته دیگر درباره آن صحبت می کنیم. این نشان دهنده بی نظمی است.

او تاکید می کند: در کل ساختار اقتصادی بی نظمی هست و اگرچه به صورت رسمی اعلام نشده اما همه می دانند دولت چه کاری می خواهد انجام دهد. به گفته دانشمند، دولت قصد دارد نفت را پیش فروش کند و تحویل آن دو سال آینده است. اگر نفت دو سال آینده با قیمت بالاتر فروش رود، پولش متعلق به صاحب اوراق است و اگر قیمت افت کرده باشد، پول نفت به خریدار اوراق بازگردانده خواهد شد. به این ترتیب به نحوی می خواهند نقدینگی را از میان مردم خارج کنند.

او تاکید می کند: چنین رفتارهایی گشایش ایجاد نمی کند. تا زمانی که تولید رونق نیابد که اشتغال ایجاد شود، صادرات انجام شود و ارز به کشور بازگردد، رونقی نخواهیم داشت؛ تولید، تورم را کنترل می کند. برای تولید به سرمایه نیاز است. حالا اگر استقراض کنیم یا پول از صندوق توسعه بگیریم، اگر این پول نقشی در تولید نداشته باشد، گشایشی ایجاد نمی شود. او اضافه می کند: اگر پول اوراق قرضه ملی را خرج بودجه دولتی بکنیم، تورم هم ایجاد می شود.