سروش محلاتی: جامعه وقتی اصلاح می شود که متولیان امور نسبت به ادب حساسیت داشته باشند

پایگاه خبری / تحلیلی نگام ، استاد حوزه علمیه قم گفت: جامعه وقتی اصلاح می شود که متولیان امور نسبت به ادب حساسیت داشته باشند و عکس العمل نشان دهند.

به گزارش خبرنگار شفقنا، محمد سروش محلاتی در دوازدهمین جلسه سخنرانی خود ب موضوع ادب در فرهنگ اسلامی (دین ادب آموز؛ دینداران ادب گریز) که در شب های ماه مبارک رمضان در مسجد حظیره یزد برگزار می شود، اظهار داشت: ادب از جمله رفتارهایی است که آفت پذیر است کمااینکه رفتارهای دیگر انسان هم می تواند آفت زده شود و بر اثر آفت هم از بین برود.

او با بیان اینکه تجربه آفت زدگی را در بسیاری پدیده های طبیعی از جمله اشجار و ثمرات فراوان دیده ایم، گفت: ادب هم در معرض آفت است؛ دو آفت در میان همه آفت های ادب از اهمیت بیشتری برخوردار است که آن را مورد بحث قرار می دهیم.

استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: یکی از آفت ها این است که ادب نسبت به اشخاص تحت تاثیر موقعیت مالی آنها قرار بگیرد، این آفت از درون، ادب را ضایع می کند چون به انگیزه ها و نیّات انسان باز می گردد.

او با اشاره به کلمات قصار نهج البلاغه گفت: امیرالمومنین(ع) فرمود: «هرکس به سراغ فرد ثروتمندی برود و در برابر او تواضع و کرنش کند، دو سوم دین خود را از دست داده است». در تحف العقول هم این روایت نقل شده است و آنجا اضافه شده است که «در تورات این مطلب ثبت شده است».

سروش محلاتی ادامه داد: مساله قابل تامل این است که چطور تواضع برابر یک ثروتمند، دو سوم دین را از بین می برد؟ شارحان کلام امیرالمومنین(ع) وجوه مختلفی را ذکر کرده اند از جمله ابن میثم بحرانی در شرح خود بر نهج البلاغه می گوید: دین سه بخش دارد، بخش اول اقرار زبانی، بخش دوم رفتار انسان و بخش سوم اعتقادات انسان است و این تواضع برابر ثروتمند، ایمان را در مرحله زبان و رفتار ضایع می کند.

او نظر خود را در این زمینه اینگونه بیان کرد که وقتی می گوئیم دو سوم از بین می رود گاهی اوقات با ملاک کمّی و گاهی با ملاک کیفی سنجیده می شود. شاید این تعبیر امیرالمومنین، زوال کیفی باشد با این توضیح که دین حقیقتی دارد که این حقیقت با تواضع برای ثروت در تضاد است و تواضع برای ثروت آن حقیقت را از بین می برد.

استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: کسی که از ثروت و مال دنیا آغاز می کند، در مرحله تواضع برابر ثروت نمی ماند و فرداها رفتارهای دیگری برای رسیدن به این موقعیت انجام میده و می رود تا همه چیز را می گیرد و پول پرستی جای خداپرستی را می گیرد.

او با بیان اینکه پول پرستی بیشترین ضربه را به اعتقاد انسان می زند، گفت: ادب تحت تاثیر ثروت دارای دو علت عمومی و خصوصی است؛ علت عمومی این است که مال و ثروت داشتن ارزش و فقر و نداری ضدارزش محسوب می شود همانگونه که در جامعه سرمایه داری اینگونه است و به تناسب افزایش و کاهش ماشین یا خانه، ارزش افراد افزایش و کاهش می یابد.

سروش محلاتی با بیان اینکه در فرهنگ اسلامی ثروت مبنای ادب و اخلاق نیست، تاکید کرد: صحیفه سجادیه که از کتاب های غریب و مظلوم در میان شیعیان است در دعای ۳۵ می فرماید: خدایا مرا حفظ کن که گمان کنم در برابر انسانی که دستش خالی است، گمان حقارت و کوچکی ببرم و باز می فرماید: خدا مرا حفظ کن از اینکه برای انسان ثروتمندی، برتری و فضیلتی قائل شوم.

او با بیان اینکه براساس آموزه های اسلامی باید تاثیر ثروت را در ادب به صفر برسانیم، گفت: عوامل مختلفی برای تعظیم و بزرگداشت است مثلا ممکن است شما شخصی را به خاطر علم و دانش تعظیم کنید که این در اسلام مورد تشویق است اما خطر آنجاست که فردی را به خاطر ناداری از خود دور کنید.

استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: ادب اسلامی با ثروت گره نمی خورد بلکه باید برای شخصیت انسان ها و کمالات واقعی انسان ها باید ارزش قائل شد چنانکه بهره برداری درست از ثروت کمال محسوب می شود اما ثروت امتیاز محسوب نمی شود.

او افزود: علما، روشنفکران انسان های متعهد و نخبگان باید مراقب باشند و جلوی سرایت این آفت را در جامعه بگیرند والا خطرناک است.

سروش محلاتی به روایتی از امام صادق(ع) اشاره کرد و گفت: مرد پولداری کنار پیامبر نشست و لباس او هم باارزش بود، پس از او مردی فقیر آمد و لباس مندرسی بر تن داشت و کنار ثروتمند نشست. در این هنگام، فرد متمول دید بخشی از لباسش زیر پای فرد فقیر رفته است، لباس خود را از زیر پای مرد فقیر کشید. پیامبر اکرم خطاب به فرد ثروتمند فرمود: ترسیدی از فقر او به تو چیزی برسد؟ گفت: نه. پیامبر فرمود: ترسیدی از ثروت تو چیزی به او می رسد؟ گفت: نه. پیامبر فرمود: ترسیدی لباست کثیف شود؟ گفت: نه. فرمود: پس این چه رفتار اهانت آمیزی است که تو داشتی؟ فرد ثروتمند گفت: من همراهی دارم که هرکار زشتی را زیبا و هرکار زیبایی را زشت جلوه می دهد. حال من خودم را تنبیه کرده و به خاطر این بی ادبی، نیمی از ثروتم را به این فرد فقیر می دهم تا برابر شویم. پیامبر به فرد فقیر گفت: قبول می کنی؟ مرد فقیر گفت: نه. مرد ثروتمند گفت: چرا؟ مرد فقیر گفت: می ترسم آن زمان مانند تو شوم.

او سپس تاکید کرد: جامعه وقتی اصلاح می شود که متولیان امور نسبت به ادب حساسیت داشته باشند و عکس العمل نشان دهند. ثروت زدگی و دنیازدگی گاهی اوقات فضای جامعه را از نظر ارزش بالا می برد و متاسفانه ما در این ریل و مسیر افتاده ایم و فکر می کنیم هرچه ثروت بیشتر است، ارزش انسانی هم بالاتر است.

استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: آفت دوم ادب، قدرت است یعنی ادب را در برابر قدرت هزینه کردن. این هم همانند ادب در برابر ثروت خطرناک است لذا بزرگان ما سفارش کردند که نه در برابر افراد ثروتمند و نه در برابر اربابان قدرت، تواضع و کرنش نکنیم.

او با اشاره به توصیه های امام علی(ع) به مالک اشتر تاکید کرد: امیرالمومنین(ع) می فرماید: ای مالک، محافظانت را از خود دور نگاه دار تا مردم سخنان خود را بدون ترس به تو بگویند . بنابراین ادبی که قدرت را بشکند، باارزش است. یکی از کارهای خوبی که در عصر ما صورت گرفته اینکه قداست قدرت در دنیا شکسته شد.

سروش محلاتی در پایان این نکته را یادآور شد: ابهت قدرت که افزایش یافت، مردم ناچار می شوند از ادبیات توام با کرنش و تواضع و ادبیات همراه تملق و چاپلوسی استفاده کنند.