صمد بهرنگی؛ مرگی پرسروصداتر از آثار

پایگاه خبری / تحلیلی نگام تیرماه سال ۱۳۱۸ میلادی، ۸۱ سال پیش صمد بهرنگی در تبریز زاده شد. پدر صمد بهرنگی کارگر ساده‌ای بود. او در خانواده تنگدستی در محله چرنداب تبریز رشد کرد و دبستان و دبیرستان را گذراند.

بهرنگی ۱۶ ساله بود که به دانشسرای مقدماتی تبریز رفت و دو سال پس از آن به عنوان آموزگار دبستان فارغ التحصیل شد و بیدرنگ در آذرشهر و سپس در روستاهای ممقان، خوراقان، قدجهان، گوگان، و آخیرجان به کار پرداخت: “مثل قارچ زاده نشدم بی پدر. مثل قارچ نمو کردم ولی مثل قارچ زود از پا در نیامدم. هرجا هسته‌ای بود به خود کشیدم کسی نبود مرا آبیاری کند. نمو کردم مثل درخت سنجد، کج و معوج و قانع به آب کم و شدم معلم روستاهای آذربایجان”.

او در ۱۹ سالگی در کنار کار، شبانه در دانشگاه تبریز ادبیات انگلیسی می‌خواند و چهار سال بعد این رشته را هم به پایان رساند.

صمد بهرنگی شیفته کارش بود و تلاش خستگی‌ناپذیری را برای بهبود وضع دانش‌آموزانش آغاز کرد و نخستین داستانش “عادت” را نوشت که از تجربیات شخصی‌اش به عنوان آموزگار تهیدستان الهام گرفته بود.

او سپس پیوسته داستانهایش را برای رسانه‌های گوناگون مانند توفیق، بامداد، آرش و کتاب هفته می‌فرستاد که بیشترشان چاشنی طنز داشتند و شعارگونه به توانگران جامعه می‌تاختند و کودکان را به اعتراض علیه ناهنجاری‌های موجود فرامی‌خواندند.

بهرنگی ترجمه‌هایی از ترکی و انگلیسی به فارسی و از فارسی به آذری دارد و در زمینه فولکلور آذربایجان و تربیت آموزش و پرورش دانش‌آموزان نیز چند اثر به جا گذاشته است. آخرین و ماندگارترین داستان او “ماهی سیاه کوچولو” است که در پی تغییر زندگی یکنواخت خود و هم‌جنسانش خطر می‌کند تا به دریا برسد.

این داستان پس از ویرایش دقیق توسط فریده فرجام در “کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان”، چاپ و با استقبال بسیار روبرو شد. شهرت او و آثارش بیش از آن که وامدار ارزش ادبی باشند به خاطر گمانه‌زنی پیرامون درگذشتش بود.

در حالی که به نوشته دوست نزدیکش حمزه فراهتی شنا نمی‌دانست و در رود ارس غرق شد، مخالفان حکومت وقت در پی مقاله‌ای از نویسنده نام‌آشنا جلال آل‌احمد مرگش را به ساواک نسبت دادند و او را در دهه ۱۳۵۰ سرشناس‌ترین چهره ادبیات کودکان ساختند.

او در زمینه آموزش فارسی به آذری‌زبانان گام‌های آغازینی برداشت ولی از چاپ کتاب درسی “الفبای آذری” چشم پوشید.

صمد بهرنگی در ۲۹ سالگی در آب‌های ارس در نزدیک روستای شامگوالیک در شمال آذربایجان غرق شد.