عبدالرضا فرجی راد : اگر توافق هسته‌ای اجرایی شود، اقتصاد ایران راه می‌افتد و به سود دولت بعدی است

پایگاه خبری / تحلیلی نگام ، نشست شورای روابط اقتصادی ایران و اروپا که قرار بود با حضور ۳۳۰۰ نفر از ۴۰ کشور جهان طی روز گذشته و امروز برگزار شود به سبب آنچه انتقادهای حقوق بشری اروپایی‌ها با محوریت فرانسه نسبت به اعدام روح‌الله زم گفته‌شده، از سوی کمیته برگزارکننده یک روز پیش از برگزاری لغو شد. نشستی که امید می‌رفت برگزاری آن دریچه‌ای باشد برای فراهم شدن موقعیتی مناسب برای آغاز فصل جدیدی از مناسبات اقتصادی ایران و اروپا اما این اتفاق فعلاً به آینده‌ای نامعلوم حواله داده‌شده است.

ابعاد گوناگون این موضوع و موارد مرتبط با آن در گفت و گوی فراز با «عبدالرضا فرجی راد» سفیر اسبق ایران در نروژ که ازجمله دیپلمات‌های ارشد پیشین وزارت خارجه است و حال مدیرکلی شورای راهبردی روابط خارجی را بر عهده دارد، موردبحث و بررسی قرار گرفته است.

 آیا برگزاری نشست شورای روابط اقتصادی ایران و اروپا در این زمان زمینه‌های رسیدن به فصل جدیدی از روابط اقتصادی میان ایران و اروپا را فراهم می‌آورد؟ و آیا لغو این نشست اقتصادی برای ایران هزینه زا محسوب می‌گردد؟
شرایط امروز به گونه‌ای‌ست که از یک‌سو می‌بینیم در آمریکا آقای بایدن به‌عنوان رئیس‌جمهور جدید برگزیده‌شده است. از سوی دیگر به‌موازات آن طی هفته‌های اخیر صحبت‌ها و سیگنال‌های مثبتی از اروپا به ایران مخابره می‌شود و شاهد علامت‌های مثبت طرف‌های اروپایی مبنی بر اهتمام آن‌ها بر اجرای بی‌کم‌وکاست برجام هستیم. سیگنال‌های مثبتی که طی هفته‌های اخیر از جانب برخی از کشورهای اروپایی به‌ویژه از سوی آلمانی‌ها و اتریشی‌ها بروز داده‌شده و صحبت‌های اخیر وزیر خارجه آلمان از موارد قابل اشاره دراین‌ارتباط است.
در این حین برگزاری نشست شورای روابط اقتصادی ایران و اروپا بسیار قابل‌توجه و مهم بود و می‌توانست در مناسبات اقتصادی دو طرف تأثیر مثبت برجای بگزارد. البته نه به این معنی که در صورت برگزاری آن اقتصاد ایران و اروپا به‌یک‌باره شاهد دگرگونی رونق گیری باشد اما زمینه‌های آن می‌توانست با چنین نشستی بروز کند. همچنین برگزاری نشست شورای روابط اقتصادی ایران و اروپا در این هنگام حتی این پتانسیل را داشت تا به‌عنوان مقدمه‌ای برای یک حرکت جدید در جهت آمادگی برای اجرای برجام و مذاکرات در رابطه با برگشت همه طرف‌ها به برجام و انجام تعهدات بر زمین‌مانده عمل کند. ازاین‌رو اگر انجام می‌پذیرفت حتماً خوب و سازنده بود.

 آیا طرف اروپایی با تعویق این نشست نشان داد به سبب انتقادهایی که دارد دیگر تمایلی بر برگزاریان ندارد یا باید در آینده نزدیک شاهد برگزاری نشست مذکور باشیم؟
به نظر بنده نشست شورای روابط اقتصادی ایران و اروپا تنها برای مدتی کوتاه به تعویق افتاده و نه این‌که به‌کل کنار گذاشته‌شده باشد. معتقد هستم طرف اروپایی قطعاً آن را برگزار خواهد کرد اما در یک فرصت نه‌چندان دور.

 گفته‌شده که طرف اروپایی با محوریت فرانسه مسائل حقوق بشری را برای به تعویق انداختن این نشست بهانه کرده. موضوعی که گفته می‌شود ابراز اعتراض آن‌ها نسبت به اعدام روح‌الله زم در ایران است. آیا این موضوع میان دو طرف کش‌دار خواهد شد و سدی در برابر برگزاری مجدد نشست شورای روابط اقتصادی نخواهد بود؟
کشوری چون فرانسه در حال حاضر با توجه به این که مدعی فردی هست که در ایران طی روزهای اخیر اعدام‌شده، مابقی شرکای اروپایی خود را هم قانع و همراه کرد که به‌عنوان اعتراض لغو نشست شورای اقتصادی دو طرف صورت پذیرد. اما معتقدم پس از گذشت چند هفته از موضوعی که مسبب تعویق این نشست شده، مقدمات اجرایی نشست مذکور در دستور کار طرفین قرار گیرد.

 با توجه به اینکه یک‌سو دولت منتخب امریکا چه در طول کارزارهای انتخاباتی و چه در ایام پس از انتخابات برنامه‌ها و شعارهای حقوق بشری را در رابطه با ایران بیان کرده و در دیگر سو اروپایی‌ها نیز در این زمینه سیگنال همگرایی با دولت دموکرات آتی بروز داده‌اند، گمان می‌کنید فشارهای حقوق بشری آیا تأثیر سوء جدی بر مناسبات اقتصادی احتمالی که انتظار می‌رود در قالب برجام میان ایران با طرف‌های ۱+۴ یا ۱+۵ و برخی دیگر کشورهای جهان در آینده نزدیک صورت پذیرد را شاهد باشیم؟

گمان نمی‌کنم چنین اتفاقی در رابطه با برجام و بازگشت احتمالی طرفین به تعهدات خود در این توافق روی دهد. البته در روزهای اخیر شاهد بودیم که مشاور احتمالی امنیت ملی آقای بایدن در دولت آتی او انتقادهای حقوق بشری را در رابطه با ایران مطرح کرده است. اما باید به یاد داشته باشیم در دوره ترامپ نیز آقای پومپئو هرروز در رابطه با مسائل این‌چنینی از ایران انتقاد می‌کرد ولی آن‌ها نیز در پی توافقی به سبک خودشان بودند.
این اقدامات انتقادی یا اعتراضی به این معنی نیست طرف‌های ما اعتقاد چندانی هم به حقوق بشر داشته باشند بلکه از آن‌ها به‌عنوان یک اهرم فشار در برابر ایران بهره می‌گیرند. در شرایطی که اراده طرفین بر این باشد که به توافق هسته‌ای بازگردند و تعهدات خود را ذیل این توافق اجرایی کنند، بنا به تجربه مسائل حقوق بشری نمی‌تواند مشکلی برای رسیدن به برجام ایجاد کند.
این‌که می‌گویم در صورت خواست طرفین این موارد نمی‌تواند در اجرای برجام تأثیر بگذارد به این جهت است که توافق هسته‌ای برای همه طرف‌ها بسیار اهمیت دارد، چه ایران، چه ۴ کشور حاضر در توافق و چه طرف آمریکایی که وعده کرده با روی کار آمدنش مقدمات بازگشت به برجام را فراهم خواهد کرد.

 گمان می‌کنید طرف‌های برجام، چه چهار کشور حاضر و چه احتمالاً آمریکایی‌ها که برای بازگشت به آن ابراز تمایل کرده‌اند، از اقدامات جریان مخالف دولت و مخالف برجام در ایران که برای جلوگیری از برقراری گفتگوهای احتمالی تلاش می‌کنند، تأثیر منفی بپذیرند؟ با توجه به شرایط فعلی آیا گمان می‌کنید در حدود شش ماهی که از عمر دولت آقای روحانی باقی‌مانده، مقدمات گفتگوها فراهم خواهد شد؟
معتقدم در طول عمر باقیمانده از عمر دولت آقای روحانی مقدمات گفتگوها فراهم خواهد شد اگرچه که جناح مخالف دولت در ایران تلاش خود را برای جلوگیری از این موضوع صورت خواهد داد.
به اعتقاد من تلاش‌های جریان مخالف دولت در این حوزه ناصحیح است به این خاطر که اگر توافق هسته‌ای به‌طور کامل اجرایی شود اقتصاد ایران به راه می‌افتد و اتفاقا دولت بعدی ایران خواهد بود که سود حاصل از آن را می‌برد. به همین سبب آن‌ها باید در این رابطه به کمک دولت بیایند نه اینکه سد راه تلاش‌ها و اقدامات دولت شوند.
در حال حاضر به سبب تحریم‌ها و فشارهای اقتصادی مردم در مشکلات عدیده اقتصادی قرار دارند و امروز اولویت کشور باید رفع محاصره اقتصادی و بهتر شدن وضعیت اقتصادی ایران و معیشت مردم باشد و به هر نحو جریان امید به کشور بازگردد.
باید توجه داشته باشیم که اگر جریان مخالف دولت بخواهد در این حوزه سد ایجاد کند و آن را محول کند به دولت بعدی، طرف مقابل هم سخت‌گیری‌های بیشتری پیش خواهد گرفت. در این صورت چرخه‌ای به راه خواهد افتاد که حداقل یک تا دو سال بیش از این مدتی که سپری‌شده باید مشکلات اقتصادی را متحمل شویم.
الان در شرایطی قرار داریم که کشور برای واردکردن واکسن کرونا هم که به جان هم‌وطنان گره‌خورده دستش بسته است. در روزهای گذشته دیده‌ایم که مقامات کشور هرکدام در رابطه با واردات واکسن کرونا اظهارات متفاوتی می‌کنند. گمان می‌کنید به چه علت است؟ مشخصاً کمبود منابع مالی. در غیر این صورت اگر منابع ارزی تأمین باشد، واکسن طی مدت یک هفته خریداری‌شده و به کشور تحویل خواهد شد، همان‌طور که دیگر کشورهای دنیا آن را به همین نحو خریداری می‌کنند.
شکی نیست که برای عبور از این شرایط سخت درب‌های کشور باید گشوده شده تا اقتصاد کشور شکوفا شود. این موضوع بدون برداشتن گام‌هایی در راستای برجام و گفتگو در جهت رفع تحریم‌ها صورت نمی‌پذیرد، در غیر این صورت مشکلات کشور روزبه‌روز افزون خواهد شد.

 مهلتی که مجلس در طرح برجامی خود مقرر کرده در دوازدهمین روز از شروع ریاست جمهوری بایدن در آمریکا به سر خواهد رسید. سرنوشت آنچه از سوی مجلس به‌صورت قانون درآمده چه خواهد بود و در مسیر پیش روی طرفین برجام چه تأثیری خواهد گذاشت؟
این طرح در آن ۱۲ روز پاسخگو نخواهد بود. اگر هم  از سوی ایران اجرایی شود، گمان نمی‌کنم صدمه چندانی به روند پیش روی دولت‌ها با توجه به خواستی که در آن‌ها دیده می‌شود، بزند.
درمجموع معتقدم پس از گذشت آن ۱۲ روز هم گفتگوها صورت خواهد گرفت و دولت نمی‌تواند طرح مجلس را در این برهه اجرایی کند.

 در روزهای گذشته یکی از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام و همچنین معاون حقوقی رئیس‌جمهور خبر داده‌اند که رهبر انقلاب با درخواست آقای روحانی مبنی بر طرح و بررسی مجدد FATF در مجمع تشخیص مصلحت موافقت نموده‌اند. گمان می‌کنید این موضوع چه تأثیری بر گفتگوهای احتمالی پیش رو خواهد گذاشت و چه سیگنالی برای طرف‌های گفتگوهای احتمالی خواهد بود؟
این اقدام درمجموع بسیار مثبت و مؤثر است. معتقدم با انجام آن به طرف‌های مقابل سیگنال مثبتی در حال مخابره است به این معنی که در صورت انجام گفتگوها، ایران گام‌های مؤثری در راستای انجام وظایفش در قالب توافق هسته‌ای بر خواهد داشت.

 آیا این موضوع را به‌نوعی سیگنال به مخالفان داخلی برجام نیز می‌توان تعبیر کرد؟
بله این موضوع را درصورتی‌که به انجام برسد تا حدودی می‌تواند سیگنال به داخل هم برداشت کرد. به این معنی که نیروهای سیاسی داخلی هم متوجه می‌شوند باید اختلافات را به کناری بگذارند. سیگنال مهم انجام این اقدام به داخل این خواهد بود که اولویت امروز کشور رفع محاصره اقتصادی ایران است و همه باید در این جهت کوشش کنند تا موانع پیش رو برداشته شود.