غائله اهدای قیر رایگان به روستاها و پروژه‌های عمرانی

پایگاه خبری / تحلیلی نگام ، نمایندگان یازدهمین دوره مجلس که امیدوارند دوره حضورشان در پارلمان، سالم‌ترین دوره تاریخ قانونگذاری در ایران باشد، در «کلیات طرح دوفوریتی الحاق یک بند به قانون بودجه سال ۹۹» و «اهدای قیر رایگان به روستاها و پروژه‌های عمرانی» را با وجود مخالفت شدید جامعه مدنی تصویب کردند تا به این شکل قیر به یکی از جنجالی‌ترین مصوبات پارلمان در سال‌های گذشته بدل شود.

جمشید پیش‌قدم در ادامه در مجله تجارت فردا نوشت :

تا زمان تصویب این مصوبه، جامعه کمتر اطلاع داشت که حتی در قیر هم هزاران میلیارد تومان رانت گیر کرده است. جز این، مردم متعجب شدند که چگونه تصمیم‌گیری برای محصولی که گرفتار این همه رانت است، جزو اولویت‌های مجلسی قرار گرفت که وعده سالم سازی رویه‌های اقتصادی را داده است.

شاید برای خیلی‌ها عجیب به نظر برسد و شاید اگر به یک اقتصاددان یا سیاستمدار خارجی بگوییم قیر در ایران اقتصاد سیاسی پیچیده‌ای دارد، باور نکند یا نتواند جلوی خنده‌اش را بگیرد اما این یک واقعیت است که قیر در ایران فقط قیر نیست؛ کالایی کاملا سیاسی است که گردش مالی‌اش می‌تواند گروه‌های ذی‌نفع را در فرآیند سیاستگذاری به تکاپو اندازد.

این دولت و آن دولت و این مجلس و آن مجلس ندارد؛ در چند دهه گذشته سیاستمداران همواره طرح‌هایی را تصویب کرده‌اند که به ظاهر با هدف حمایت از مناطق محروم و اقشار کم‌درآمد تدوین شده اما در عمل جز توزیع رانت برای افرادی معدود نتایج دیگری به دنبال نداشته است.
در حالت خوش‌بینانه هدف سیاستمداران، حمایت از اقشار ضعیف جامعه است اما در حالت بدبینانه می‌توان این‌گونه برداشت کرد که گروه‌های فاسد و ذی‌نفعان رانت به فرآیند سیاستگذاری رسوخ کرده‌اند.

در چند دهه گذشته شعار عدالت اجتماعی هرگز از زبان اهالی سیاست نیفتاده اما مجموع سیاست‌هایی که با هدف حمایت از اقشار ضعیف در سال‌های گذشته انجام شده نتایج زیانباری به دنبال داشته و فقر و نابرابری را تشدید کرده است.

اقتصاددانان درباره تداوم این نوع سیاستگذاری ابراز نگرانی می‌کنند چون ارتباط دادن سیاست‌های مربوط به حمایت از اقشار کم درآمد با نادیده گرفتن راهکارهای اصولی و علمی همراه بوده و کج‌روی‌ها و خطاهای سیاستگذاری زیادی به دنبال داشته است. دلیل اصلی ناکامی‌ها نیز این بوده که از راه‌های غیر اصولی نظیر تثبیت قیمت، سرکوب بازار، تهدید مالکیت و سرکوب آزادی‌های اقتصادی برای کاهش فقر استفاده شده است.

به هرحال سیاست‌ورزی در عصر کاهش درآمدهای نفتی و به خصوص نماینده مردم بودن در این شرایط بسیار دشوار است.


در دوره وفور درآمدهای نفتی، بده‌بستان میان نمایندگان مجلس و کارگزاران دولتی افزایش پیدا می‌کند اما زمانی که بودجه گرفتار کمبود است کار نماینده دشوار می‌شود.

وقتی درآمدهای نفتی زیاد است، نماینده مجلس از بودجه عمرانی برای محبوبیت خود هزینه می‌کند. دولت هم با تسهیل در هزینه‌کردهای نماینده، خود را از گزند حواشی مجلس دور نگه می‌دارد اما در دوره کاهش بودجه عمرانی، نماینده مجلس گزینه زیادی برای خرید محبوبیت ندارد و دولت هم چیزی در چنته ندارد، بنابراین نماینده مجلس از منافذ بودجه بهره می‌برد. قیر یکی از این منافذ بود اما قطعاً بودجه منافذ دیگری هم دارد که شاید در آینده از آن مطلع شویم. به هرحال نماینده مردم بودن هم خرج دارد.

✍️ دیدگاه شما 🙏