فریدون توللی؛ جوان نوپرداز و پیر کهن‌سرا

پایگاه خبری / تحلیلی نگام_نهم خرداد ۱۳۶۴، فریدون توللی در تهران درگذشت. او می‌گفت: «حفاری و شناخت ادوار پیشین همان شور و احساس آفرینش هنری را دارد».

فریدون توللی در سال ۱۲۹۸ در شیراز زاده شد. پدرش از زمینداران بزرگ فارس بود. شش ساله بود که مادرش را از دست داد.

پس از گذراندن دبیرستان در زادگاهش، در دانشگاه تهران باستانشناسی خواند و ۲۲ ساله بود که در آموزش و پرورش شیراز در رشته خودش کار می‌کرد: “من از ۱۱ سالگی، آغاز به سرودن کردم و از همان اوان، طبیعت و زیبایی‌های آن را به تجلی در محسوس و نامحسوس، دوست می‌داشتم. هرجا دیوان شعر یا جُنگی از چامه‌پردازی پیشینیان و معاصران می‌یافتم، شاد و سرمست به خواندن آن می‌پرداختم. تا سال ۱۳۱۷ (۱۹ سالگی‌ام) هر چه با نقش‌پذیری از این مطالعات سرودم، بر شیوه قدما بود”.

۲۶ ساله بود که “التفاصیل” را چاپ کرد که طنز سیاسی و انتقاد تند به نارسایی‌های روز به شیوه گلستان سعدی بود.

۳۱ ساله بود که ماندگارترین اثرش جُنگ “رها” را با مقدمه‌ای در نکوهش تند کهن‌سرایی و ستایش و تشریح شعر نو منتشر کرد که شیوه‌نامه سرایش نوین به شمار می‌‌آید. فریدون توللی می‌گفت کالبد و واژگان شعر باید در خدمت درونمایه باشد نه اینکه شاعر در بند و تنگنای قافیه و عروض بسراید.

او سرایش را گونه‌ای نغمه‌پردازی می‌دانست: در شعر “باید بیش از هر چیز با گردآوردن الفاظ زیبا و خوش‌آهنگ به کوک کردن تارهای سخن کوشیم تا تلفیقات و مضامین هنری خویش را از راه نواختن این ساز به خواننده و شنونده منتقل کنیم:

می‌کاودم این زخم روانسوز روانکاه
می‌کاهدم این خشم سبک‌جوش سبک‌سوز
می‌سوزدم این یاد هنرزای هنرسای
می‌سایدم این رنج شب‌افزای تب‌افروز”.

دو سال پس از انتشار “رها” سرخوردگیش از هواداری از حزب توده را در “کاروان” به شعر کشید.

در جریان کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ خانه‌اش را در شیراز سوزاندند، پس از آن گوشه‌گیر شد و گویی سازگار با رشته علمی‌اش باستانشناسی به نوپردازان پشت کرد و یک‌سره کهن‌سرا شد و در جُنگ‌های بعدی “نافه” و “پویه” به هر گونه “نوسرایی “بی‌قید و بند” سخت خرده گرفت و به ویژه به شاعرانی که “عامیانه می‌گویند و می‌پندارند شاعر پابرهنه‌ها شده‌اند”، تاخت.

۴۰ ساله بود که به سفارش اسدالله علم مشاور دانشگاه شد و برای او مدیحه گفت.

او در حفاری‌های پاسارگاد به چند سنگ‌نوشته و ظرف سفالین از روزگار باستان دست یافت که ناشناخته مانده است.

فریدون توللی در ۶۶ سالگی در تهران درگذشت.