فیروز کاظم‌زاده؛ استاد برجسته‌ دانشگاه‌ ییل و هاروارد

پایگاه خبری / تحلیلی نگام«فیروز کاظم‌زاده»، از بهاییان ایران، استاد برجسته‌ تاریخ ایران و روسیه در دانشگاه‌های «ییل» و «هاروارد» و عضو «کمیته‌ آزادی مذهبی امریکا»، روز ۲۴ اکتبر ۱۹۲۴ در مسکو متولد شد.

زمانی که محدودیت‌های شغلی و تحصیلی و آزار حکومتی بهاییان وجود نداشت، پدرش در سفارت ایران در مسکو کار می‌کرد. مادرش نیز اهل روسیه بود.

فیروز کاظم‌زاده بعد از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در مسکو، در سن ۱۶ سالگی به همراه خانواده‌اش به ایران نقل مکان کرد. در سال ۱۹۴۴ میلادی، در اوج جنگ جهانی دوم، از تهران به ایالات متحده و به «دانشگاه استنفورد» رفت و در سال ۱۹۴۶ لیسانس و در سال ۱۹۴۷ فوق‌لیسانس گرفت. در سال ۱۹۵۰ نیز دکترایش را در زمینه تاریخ روسیه، از دانشگاه هاروارد دریافت کرد.

یک سال پس از اتمام تحصیلات و در حالی که جوانی ۲۷ ساله بود، کتاب «قفقاز در کشاکش جنگ و انقلاب (۱۹۲۱-۱۹۱۷)» او انتشار یافت.

کاظم‌زاده در این کتاب، تصویری دقیق از وضعیت قفقاز در دوران پر آشوب فروپاشی امپراتوری تزاری، تشکیل جمهوری‌های خودمختار و در نهایت، برچیده شدن آن‌ها به دست بلشویک‌ها ارایه می‌کند.

او با گرد آوردن مدارک فراوان، به بررسی تاثیر متقابل نیروهای محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی می‌پردازد و درهم‌تنیدگی عوامل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و ایدئولوژیک را آشکار می‌کند.

این کتاب را با عنوان «روس و انگلیس در ایران (۱۹۱۴-۱۸۶۴): پژوهشی در باب امپریالیسم»، دانشگاه ییل در سال ۱۹۶۸ منتشر کرد.

کاظم‌زاده با انتشار این آثار، به انگلیسی‌ زبان‌ها کمک کرد تا دریابند قفقاز منطقه‌ای دور افتاده و سرشار از منازعات مبهم بین مردمانی باستانی با نام‌های دشوار نیست بلکه این منطقه برای امنیت اروپا، امریکا، روسیه و ایران نقشی محوری دارد. به عبارت دیگر، قفقاز را از سرزمینی اسرارآمیز، به عنصری کلیدی در سیاست واقع‌گرایانه تبدیل کرد.

کاظم‌زاده بین سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۶، در دانشگاه هاروارد تدریس می‌کرد و سپس به دانشگاه ییل رفت و استاد تاریخ این دانشگاه تا زمان بازنشستگی در سال ۱۹۹۲ بود. او در دانشگاه ییل، به عنوان مدیر کالج «Davenport» خدمت کرد.

کاظم‌زاده از سال ۱۹۶۶ تا ۲۰۰۰، سردبیر «World Order»، نشریه‌ای متعلق به جامعه‌ بهایی بود. او هم‌چنین در مدارس بهایی امریکا و اروپا تدریس و سخنرانی می‌کرد. آن‌چه درباره‌ دیانت بهایی نوشته، درباره‌ خودش نیز صادق است: «دیانت بهایی معتقد به وحدت اساسی ادیان، مدافع ترک تعصبات ملی و نژادی و منادی صلح جهانی است.»

پس از انقلاب ایران و شروع آزار و اذیت بهاییان، کاظم‌زاده در مجامع مختلف، از جمله در کمیته‌ روابط خارجی مجلس سنای امریکا، درباره‌ خشونتی که بهاییان با آن مواجه‌ بودند، سخنرانی کرد. او از آن‌جا که از بنیان‌گذاران مطالعات ارمنی در امریکا بود، نسبت به وضعیت مسیحیان ارمنی ایران نیز که تحت آزار و اذیت قرار داشتند، توجه نشان می‌داد.

کاظم‌زاده از ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۳، به عنوان کمیسیونر در کمیسیون آزادی مذهبی بین‌المللی ایالات متحده فعالیت کرد. اولین بار، «بیل کلینتون» او را به این سمت منصوب و سپس «تام دشل»، رهبر اکثریت سنای ایالات متحده ابقایش کرده بود. او به آیین بهایی باور دارد و از ۱۹۶۳ تا ۲۰۰۰، عضو محفل روحانی ملی بهاییان ایالات متحده بوده ‌است.

فیروز کاظم‌زاده در ۱۷ می ۲۰۱۷ در امریکا درگذشت.