محمود بهزاد؛ پدر زیست شناسی ایران نوین

پایگاه خبری / تحلیلی نگام۱۴ سال پیش در هشتم شهریور ماه محمود بهزاد در رشت درگذشت. او می‌گفت: «لذتی بالاتر از دیدن چهره شاد شاگردان پس از ادراک مطالب علمی وجود ندارد.»

محمود بهزاد در سال ۱۲۹۲ در رشت زاده شد. پدرش زرگر بود و “زینت‌آلات را به مدل‌های فرنگی” می‌ساخت و فرزندش را به بهترین دبستان شهر فرستاد: «سوم ابتدایی مردود شدم و فکر می‌کنم یکی از عوامل آن تنبیه بدنی بود که بسیار رواج داشت و وحشیانه انجام می‌گرفت.»

او از نخستین‌های رشت بود که دیپلم گرفت و برای ادامه تحصیل علوم طبیعی و تربیتی به تهران رفت. در ۲۳ سالگی پس از خدمت نظام دبیر شد و ۲۹ ساله بود که کارش را در زادگاهش ادامه داد و نخستین کتاب آموزشی‌اش را نوشت: «در رشت فرصت مطالعه داشتم و به فکر افتادم کتابی درباره گفته‌های داروین بنویسم و ذهن مردم را روشن کنم. یک سال تمام از روی منابع مختلف که عموما به زبان فرانسوی بودند، کتاب کوچکی به نام “داروین چه می‌گوید؟” نگاشتم.»

۳۳ ساله بود که هم‌زمان با شغل دبیری و معاونت دبیرستان البرز در دانشگاه تهران داروسازی خواند و سه سال پس از آن درجه دکتری گرفت.

محمود بهزاد از آن پس به تألیف و ترجمه ۹۸ کتاب درسی برای دبیرستان‌ها و بعدها دانشگاه‌ها پرداخت که دو سوم آنها را به تنهایی انجام داد: «اگر به فکر تألیف کتاب‌های درسی افتادم به این علت بود که وجود نداشتند، زیرا برنامه تحصیلات عوض شده بود و الگوی آن با آنچه در کتاب‌های موجود دیده می‌شد، تفاوت مهم داشت. من توجه شاگردانم را از کتاب به طبیعت جلب کردم و همواره سعی می‌کردم شاگردان مفاهیم کلی و درست از مطالب درسی کسب کنند نه آنکه به حفظ آنها بپردازند.»

او به زبان‌های فرانسه، انگلیسی و آلمانی آشنایی کامل داشت و در ۴۹ سالگی سرپرست سازمان کتاب‌های درسی شد و در عرض دو سال نگارش همه کتاب‌های آموزشی از دبستان تا پایان دبیرستان را سازماندهی کرد؛ کتاب‌های “علوم” و زیست‌شناسی و جانورشناسی را خودش نوشت و همه را با رسم‌الخط یکسان به چاپ رساند.

۵۶ ساله بود که با ترجمه کتاب “روانشناسی فیزیولوژیک” به تدریس در دانشگاه تهران فراخوانده شد و از آن پس استاد زیست‌شناسی شد و تا وقوع انقلاب ۵۷ در این سمت و در مقام سرویراستار دانشکده ادبیات دانشگاه تهران کار کرد.

محمود بهزاد تا چندی پیش از مرگ به آموزش و نگارش ادامه می‌داد و سردیس اش در سبزه‌میدان رشت نصب شده است. پدر زیست شناسی ایران نوین در ۹۴ سالگی در زادگاهش درگذشت.