مرگ مشکوک آقای مدیرکل/ چه‌کسی پیشنهاد حذف مدیرکل را داد؟!

پایگاه خبری / تحلیلی نگام _ آمریکا و اسراییل نمی‌توانستند به‌راحتی آمانو را از این مسند کنار بگذارند، لذا سناریوی حذف فیزیکی وی در دستور کار قرار گرفت و سرانجام وخامت غیرطبیعی حال یوکیو آمانو و متعاقباً مرگ او سبب شد تا پرونده حضور وی در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای همیشه بسته شود.

به گزارش آنا، ماجرا درست قبل از خروج «دونالد ترامپ» از برجام آغاز شد! آنجا که در اوت (مردادماه) سال ۲۰۱۷ میلادی، «نیکی هیلی» نماینده آمریکا در سازمان ملل متحد سفری به وین (مقر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی) داشت تا با «یوکیو آمانو» مدیرکل آژانس در خصوص برنامه هسته‌ای ایران دیدار و گفت‌وگو کند.

در این دیدار سه‌ساعته، نیکی هیلی از آمانو خواست تا در گزارش جدید خود در خصوص برجام، عدم پایبندی ایران به مفادی از برجام (ازجمله ممانعت ایران در خصوص بازرسی از اماکن نظامی) را تأیید کند، چرا که دولت ترامپ به‌شدت اصرار داشت تا خروج یک‌جانبه از برجام را به گزارش آژانس مستند کند.

پس از دیدار نیکی هیلی و آمانو، اگرچه مدیرکل آژانس در گفت‌وگو با آسوشیتدپرس اعلام کرد که مطابق نظارت‌هایی که ایران آن‌ها را پذیرفته، آژانس به تمامی اماکن، بدون تمایز میان سایت‌های نظامی و غیرنظامی، دسترسی دارد! اما بااین‌حال حاضر نشد مطابق خواسته نیکی هیلی و دولت ترامپ، عدم پایبندی ایران به برجام را تأیید و اعلام کند.

دقیقاً در همان برهه زمانی، نیکی هیلی به مقامات دولت ترامپ توصیه کرد تا برای حضور فرد دیگری غیر از یوکیو آمانو در رأس معادلات اجرایی آژانس زمینه‌سازی کنند!

درهرحال، با توجه به پروسه طولانی‌مدت انتخاب مدیرکل آژانس، آمریکا ناچار شد بدون برگ سبز آژانس و آمانو (در خصوص عدم پایبندی ایران به برجام) از این توافق خارج شود.

از سویی؛ چند روز قبل از خروج آمریکا از برجام، «نتانیاهو» با برگزاری نمایش رونمایی از اسناد هسته‌ای که مدعی بود از محلی در «شورآباد» در نزدیکی تهران سرقت شده مدعی شد برنامه هسته‌ای ایران دارای ابعاد ابهام‌آمیز نظامی است.

ترامپ نیز با استناد به این اسناد تلاش کرد خروج غیرقانونی خود از برجام را مشروع و ضروری جلوه دهد و با ایجاد موج منفی درباره برنامه هسته‌ای ایران، کشورمان را به فریبکاری متهم کند.

اما واکنش اتحادیه اروپا به این ادعاها، کاملاً نتانیاهو و ترامپ را مأیوس کرد، چه، موگرینی در اظهاراتی صریح و در واکنش به ادعاهای مطرح شده از سوی نتانیاهو، عملاً بر این ادعاها خط بطلان کشید و اعلام کرد که با فرض صحیح بودن اسناد فوق، هیچ موضوع جدیدی در این مدارک ارائه و اثبات نشده است.

جایگاه دیگری که نتانیاهو و ترامپ به بهره‌برداری از آن امید زیادی بسته بودند، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و شخص یوکیو آمانو، مدیرکل این نهاد بین‌المللی بود.

واکنش آمانو به ادعاهای مطرح‌شده از سوی نتانیاهو نیز کاملاً حرفه‌ای و حقوقی بود و با انتظارات مدنظر اسرائیل فاصله زیادی داشت.

آژانس به‌عنوان نهاد رسمی ناظر بر اجرای برجام که در طول مذاکرات هسته‌ای نیز به‌عنوان ابزار اصلی بررسی و راستی‌آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای ایران عمل کرده بود و پرونده «پی.ام.دی» نیز بر اساس بازدید و گزارش این نهاد بسته شده بود، حاضر به زیر سؤال بردن اعتبار حرفه‌ای خود برای خوش‌خدمتی و جلب نظر نتانیاهو و ترامپ نشد و تنها به بیان بررسی اسناد بر اساس مقررات آژانس که طبیعتاً زمان زیادی نیز خواهد برد، اکتفا کرد.

نتانیاهو و ترامپ که حساب ویژه‌ای برای پیشبرد سناریوی مبتنی بر اسناد جعلی شورآباد باز کرده بودند عملاً در برابر دو سد بزرگ به نام اتحادیه اروپا و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار گرفتند. با توجه به این که تغییر رویکرد در اتحادیه اروپا تقریباً ناممکن به نظر می‌رسید، اصلی‌ترین گزینه بر تطمیع و تهدید یوکیو آمانو متمرکز شد.

آمانو حاضر نشد به پیشنهاد‌های مالی نتانیاهو روی خوش نشان بدهد و ازاین‌رو پروژه تورقوزآباد به‌عنوان آخرین آزمون ارزیابی میزان همکاری آمانو با برنامه‌های اسراییل طراحی و به مورد اجرا گذارده شد.

نوع مواجهه آمانو با ادعای «بنیامین نتانیاهو» نخست‌وزیر اسراییل (درباره تورقوزآباد)، انگیزه مضاعفی به کاخ سفید و تل‌آویو برای حذف او از معادلات آژانس داد، زیرا آمانو در واکنش به ادعای نتانیاهو در خصوص فعالیت‌های مخفی هسته‌ای ایران، بر استقلال آژانس و رویکرد کارشناسانه بازرسان تأکید کرده بود.

در بخشی از بیانیه آژانس در خصوص اظهارات نتانیاهو آمده بود: «آژانس، پادمان‌هایی را اجرا می‌کند که مطابق با حقوق و الزامات ناشی از معاهده‌های جامع پادمانی و پروتکل الحاقی بین خود و دیگر کشورها، شورای حکام مربوطه و قطعنامه‌ها و تصمیمات شورای امنیت سازمان ملل و بر پایه شیوه‌های پادمانی مقرر هستند. باید توجه شود که تحت چارچوب راستی‌آزمایی فعلی، آژانس بازرسان خود را فقط به سایت‌ها و مکان‌هایی که نیاز باشد گسیل می‌دارد.»

واکنش سرد یوکیو آمانو به ادعاهای اسراییل در مورد تورقوزآباد و پافشاری بر تداوم اقدامات حرفه‌ای بر اساس مقررات آژانس سبب شد تا مقامات رژیم صهیونیستی خود دست‌به‌کار شده و در شبکه‌های تلویزیونی داخلی خود، از آلوده بودن نمونه‌های تهیه شده از سوی آژانس از تورقوزآباد خبر دهند!

این موضوع اما؛ با واکنش آژانس و احضار نماینده اسرائیل از سوی این نهاد روبه‌رو شد، موضوعی که خشم مشترک واشنگتن و تل‌آویو علیه آمانو را برانگیخت.

بااین‌حال، آمریکا و اسراییل نمی‌توانستند به‌راحتی آمانو را (که در سال ۲۰۱۷ برای سومین بار به ریاست آژانس برگزیده شده بود) از این مسند کنار بگذارند؛ و لذا سناریوی حذف فیزیکی وی که از شیوه‌های رایج موساد برای از میان برداشتن مخالفین است در دستور کار قرار گرفت و سرانجام وخامت غیرطبیعی حال یوکیو آمانو و متعاقباً مرگ او، سبب شد تا پرونده حضور وی در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای همیشه بسته شود.

باید منتظر بود و دید که جانشین مدیرکل فقید آژانس تا چه حد حاضر به حفظ استقلال این نهاد بین‌المللی و مقاومت در برابر رویکردهای سیاسی و غیرحقوقی کشورهایی چون اسرائیل و امریکا است.