منطقه آزاد اروند،‌ بهشتی برای فساد مقامات ایرانی

پایگاه خبری / تحلیلی نگام _ اسناد رسیده به دست ایران اینترنشنال نشان می‌دهد که فرماندهان سابق سپاه پاسداران و برخی مقام‌های عالی‌رتبه جمهوری اسلامی در هفت سال گذشته در منطقه آزاد اروند درگیر فساد شده‌اند و صدها میلیارد تومان از بودجه عمومی کشور به دست این مقام‌ها و بستگان‌شان افتاده است.


مهرماه ۹۲، اکبر ترکان، دبیر شورای هماهنگی مناطق آزاد، هیات مدیره‌ جدید منطقه آزاد اروند را با چهره‌های شناخته شده‌ای منصوب کرد. افرادی چون علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، محمد مخبر، رییس ستاد اجرایی فرمان امام، محمد فروزنده، رییس وقت بنیاد مستضعفان و عبدالله کعبی، نماینده آبادان در مجالس پنجم تا هشتم.


همزمان اسماعیل زمانی، چریک مسلمان قبل از انقلاب و عضو گروه منصورون با کمک دوستانش یعنی علی شمخانی، غلامعلی رشید، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، و محمد فروزنده، جانشین سابق فرمانده ستاد نیروهای کل، به سمت مدیرعاملی منطقه آزاد، یکی از مهمترین مناطق آزاد ایران منصوب شد.

این در حالی است که شش سال بعد، حکم جلب پنج مقام عالی‌رتبه منطقه آزاد اروند برای افرادی چون اسماعیل زمانی، مدیرعامل، سوسن جودکی، مدیر مالی، احمد رستمی، معاون توسعه مدیریت صادر شد.


در برگه جلب، قدرت‌الله عظیمیان، مدیرکل حراست و علی خانی، مدیرعامل تعاونی توزیعی و مصرف کارکنان تنها در سه پرونده کوچک که سازمان بازرسی بررسی کرده بود به بیش از ۲۶ میلیارد تومان اختلاس متهم شدند اما گزارش ۲۵ صفحه‌ای دادسرای دیوان محاسبات از صدها میلیارد تومان تخلف اقتصادی حکایت دارد.


اسماعیل زمانی، بدون دریافت مجوز در حوزه بانکی تخلفات گسترده‌ای انجام داد. او به دو هزار و ۱۸۱ نفر که عمدتا از کارکنان دستگاه‌های نظامی و قضایی بودند وام کم بهره چهار و هشت درصدی داده بود و همچنین ۵۴ وام ۱۰۰ میلیون تومانی و ۶۱ وام کلان‌تر را در پرونده خود داشت.

سازمان تحت مدیریت او، برخلاف مقررات، ۳۴ حساب مختلف در بانک‌های مختلف باز کرده بود برای نمونه در یک مورد، منطقه آزاد اروند در بانک تجارت شعبه بریم آبادان حسابی با هشت میلیارد تومان پول باز کرده بود که سودش بین تعدادی از کارکنان تقسیم شده بود.


منطقه آزاد اروند در قراردادی با بنیاد تعاون ناجا، سفارش ۱۰ هزار پلاک سفید اروند را به مبلغ یک میلیارد و پانصد و پنجاه میلیون تومان صادر کرده بود، یعنی به ازای هر پلاک یک میلیون و پانصد و پنجاه هزار تومان. چیزی که برخلاف قانون بود و کل پول یک روز پس از قرارداد به بنیاد تعاون ناجا پرداخت شد.

در یکی از تخلفات گزارش شده، نکته‌ای مهم به چشم می‌خورد. سفر غیرقانونی اسماعیل زمانی به آلمان، لهستان، عمان، کانادا و سوئد. همچنی سفر برادر او محمود زمانی به عمان با هزینه سازمان که بدون مجوز و غیرقانونی بوده‌اند.


محمود زمانی کیست؟
اسفندماه سال ۹۱، تلویزیون جمهوری اسلامی، فیلمی از اعترافات نمایشی محمود زمانی را پخش کرد. او در این فیلم می‌گفت که بخش مهمی از پروژه‌های سیاسی-‌امنیتی و اطلاعاتی آمریکا و انگلیس است. اما هیچ گاه حکم او که با عنوان جاسوس جلوی دوربین تلویزیون اعتراف کرده بود، منتشر نشد. با این حال، یک منبع موثق اعلام کرد که حکم او، حبس بلندمدت بود. ولی با کمک غلامعلی رشید، و محمد فروزنده، آزاد شد و در سال ۹۶، برادرش او را سرپرست معاونت سرمایه‌گذاری و توسعه کسب و کار منطقه آزاد اروند منصوب کرد.


دستمزد این کار، عضویت محمد فروزنده در هیات مدیره منطقه آزاد و سهم بزرگ شرکت‌های نیابتی او از پروژه های این سازمان بود. سهم رشید هم حضور قرارگاه خاتم الانبیاء در پروژه‌های بزرگ اروند بود.


با اعتراض امام جمعه خرمشهر، اسماعیل زمانی برادرش را برکنار کرد اما اسناد دیوان محاسبات نشان می‌دهد که محمود زمانی همچنان در منطقه آزاد اروند مشغول بوده و با هزینه این سازمان به عمان هم سفر کرده.


علی شمخانی، ناجی شمخانی و موعود شمخانی
دی ماه سال ۹۲، با حکم حسن روحانی، محدوده جغرافیایی منطقه آزاد اروند دو برابر شد و به ۳۴ هزار و ۷۰۰ هکتار رسید.

اولین گام تیم جدید، محصورسازی منطقه آزاد بود و قرار شد در ورودی پنج جاده، سامانه‌های گمرک نصب شود. پروژه ساخت ورودی‌های سازمان، به ارزش ۸۰ میلیارد تومان به شرکت خانه ایرانیان واگذار شد و با وساطت محمد فروزنده، عضو هیات مدیره که از پایان تیرماه سال ۹۳، دیگر رییس بنیاد مستضعفان نبود و به گفته خودش از تمام مشاغل دولتی استعفا داد تا به مشغله‌اش در صنعت فولاد بپردازد.


شرکت خانه ایرانیان متعلق به بنیاد مستضعفان است، اما رییس هیات مدیره ناجی شمخانی، پسر عموی علی شمخانی است و این شرکت که پروژه حصارکشی را در نهایت با ۱۲۰ میلیارد تومان به سرانجام رساند.


این در حالی است که مجموعه‌ای گسترده از تخلفات به نام عمران و آبادانی در منطقه آزاد اروند اتفاق افتاده است؛ از قراردادهای صوری و پرداخت‌های نامتعارف و واگذاری بدون مناقصه پروژه‌ها گرفته تا معرفی پیمانکارانی که هر کدام‌شان نسبتی با اعضای هیات مدیره دارند.

اما چهره دوم تخلفات سنگین در حوزه پروژه‌های عمرانی اروند، موعود شمخانی، برادرزاده علی شمخانی است. او چند ماهی رییس دفتر اسماعیل زمانی بود اما خیلی زود با سفارش عمویش، به سمت معاونت فنی و زیربنایی منطقه آزاد اروند رسید.


در اینجا به بخش کوچکی از تخلفات موعود شمخانی اشاره می شود: منطقه آزاد اروند ساخت ساختمان ترمینال را به شرکت ملی ساختمان واگذار کرد. در قراردادی به ارزش حدود ۲۸ میلیارد تومان. بدون برگزاری مناقصه. در شرایط سخت اقتصادی ایران عجیب است که پیمانکاری بتواند بلافاصله بعد از قرارداد، پیش قرارداد بگیرد. اما آن‌طور که در گزارش دادسرای دیوان محاسبات آمده، شرکت ملی ساختمان، سه ماه قبل از بستن قرارداد یک میلیارد و پانصد میلیون تومان دریافت کرده. این شرکت متعلق به سازمان مستضعفان است.


منطقه آزاد اروند در سال ۹۶، بدون مناقصه و به طور غیرقانونی پروژه ساخت قطعه اول راه آهن خرمشهر بندر امام خمینی را به شرکت ساختمانی سد و تاسیسات آبیاری سابیر واگذار کرد. شرکتی متعلق به شستا که قرار بود در ۱۸ ماه این پروژه را با بودجه بیش از ۱۱۶ میلیارد تومان اجرایی کند.


منطقه آزاد اروند کل پیش پرداخت ۲۳ میلیارد تومانی پروژه را یک‌جا به سابیر داد اما بعد از گذشت ۱۱ ماه تنها ۱۸ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.


این سازمان در یک قرارداد غیرقانونی دیگر، احداث محوطه و سرویس بهداشتی و خدمات رفاهی سایت ۱۳ هکتاری شلمچه را بدون مناقصه به شرکت اسکان ایران واگذار کرد. شرکتی متعلق به بنیاد مستضعفان. در مساله‌دار بودن این قرارداد همین بس که این شرکت شش روز پس از تحویل گرفتن زمین، صورت وضعیتی ارائه کرد مبنی بر پیشرفت ۸۶ درصدی کار!
تحقیق و تفحصی که قرائت نشد


عملکرد سازمان منطقه آزاد از همان آغاز به کار هیات مدیره جدید شبهه‌انگیز بود. حسین دهدشتی، نماینده آبادان در مجلس نهم، در سال ۹۴، با اشاره به عمق فساد در منطقه آزاد اروند خواستار تحقیق و تفحص از این سازمان شد.

آخر اردیبهشت ۹۴ این طرح تصویب شد. بهمن ماه همین سال گزارش آماده شد. اما با نفوذ عبدالله کعبی، نماینده آبادان در دوره‌های ششم تا هشتم مجلس و از نزدیکان علی لاریجانی گزارش هیات تحقیق و تفحص در مجلس نهم قرائت شد. دو نماینده دیگر آبادان و سامری، نماینده خرمشهر که در ابتدا از موافقات تحقیق و تفحص بودند، بعدا مخالف شدند.


برای فهمیدن این چرخش موضع، باید به یکی از بخش های گزارش دادسرای دیوان محاسبات توجه کرد. رییس منطقه آزاد اروند بیش از ۵۶۰ میلیون تومان برای دفتر نمایندگان خوزستان در اهواز و تهران، بدون مجوز و خودسرانه پول خرج کرده بود.


این طرح در نهایت با پایان گرفتن مجلس نهم و انتصاب پسرعموی عبدالله کعبی به عنوان نماینده آبادان شد، مسکوت ماند.ورود قرارگاه خاتم‌النبیاءدر مهمانی نهادهای زیر نظر علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی در سازمان منطقه آزاد، در نهایت سپاه پاسداران هم نیز راه پیدا کرد. فشارها بر اسماعیل زمانی بعد از تشکیل پرونده‌های متعدد باعث شد غلامعلی رشید، دوست دیرینه‌ اسماعیل زمانی به او پیشنهاد کند تا پای قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا را به منطقه آزاد اروند باز کند تا فشار اطلاعات سپاه بر او کمتر شود.


قراردادی به ارزش دو هزار میلیارد تومان که قرار است ۳۰ درصدش را منطقه آزاد نقدی پرداخت کند و در ازای ۷۰ درصد بقیه، بخشی از زمین‌های منطقه آزاد را صاحب شود
یک ماه و نیم پیش، اسماعیل زمانی دوباره بازداشت شد. حالا مرتضی بانک، دبیر شورای عالی مناطق آزاد کشور در نامه‌ای به حسن روحانی خواستار آزادی او شده است.
مجموعه‌ای از فساد سیستماتیک که طی هفت سال، سازمانی را که قرار بود در خدمت آبادانی آبادان و خرمشهر باشد، به یک مرکز فساد اقتصادی تبدیل کرده است.