نقش بحران‌های اقتصادی در تخریب آثار تاریخی

پایگاه خبری / تحلیلی نگام _ تجربه نشان می دهد هر زمان وضعیت کشور با بحران روبه‌رو بوده و در حوزه‌های اقتصادی مردم فقیرتر می شوند، با افزایش تخریب محوطه‌ها و ابنیه تاریخی روبه‌رو شده‌ایم. در حقیقت، زمانی که بروز بحران‌های اقتصادی اذهان عمومی را معطوف به حوزه‌های دیگر می‌کند، برخی افراد که در این بناها مالکیت و قدرت تصرف دارند، هجوم می آورند و اقدام به تخریب و آسیب به ملک تاریخی می کنند.

محمد بهشتی رئیس پیشین پژوهشگاه وزارت میراث‌ در ادامه در آرمان ملی نوشت :

این افراد همیشه از تخریب آثار تاریخی سود می برند و در مواقعی که حواس جامعه به سمت موضوعات دیگر پرت است، آنها بروز این بحران‌ها را در جامعه مغتنم می شمارند و از غفلت رسانه‌ها و مردم استفاده کرده و ملک و ابنیه‌ تاریخی را مورد تخریب قرار می دهند. همه ما دیدیم زمانی که مردم درگیر مسائل مربوط به شیوع کرونا و مشکلات اقتصادی ناشی از این بیماری بودند، بخشی از یک بیمارستان ۲۰۰ساله در کرمانشاه (بیمارستان مرادیان یا مسیح) تخریب شد، یا از نمونه‌های دیگر می توان به تخریب گنبد تاریخی امام‌زاده حمزه در ماهشهر و خانه تاریخی در شوشترنو اشاره کرد. در این شرایط، مدیریت مجموعه میراث فرهنگی که سه ماموریت اصلی را دنبال می کند باید به‌صورت جدی به این موضوعات ورود پیدا نماید.

این سه محور شامل حفاظت از آثار و ابنیه تاریخی که مرمت نیز بخشی از این حفاظت به حساب می آید، ماموریت پژوهش و ماموریت معرفی آثار تاریخی است. قوانین موجود در کشور آسیب زدن به آثار تاریخی را جرم تلقی می کند و برای خاطیان مجازات تعیین کرده است. قانون یکی از مهم‌ترین عوامل بازدارنده است و دستگاه‌های ذیربط مثل یگان ویژه حفاظت سازمان میراث فرهنگی، نیروی انتظامی، قوه قضائیه و… به بازیگران جدی تر حفاظت از میراث فرهنگی تبدیل می شوند. بی شک حالا زمان حفاظت فیزیکی از تک‌تک آثار و ابنیه تاریخی کشور است و در شرایطی که تخریب‌های سریالی آثار و ابنیه تاریخی صورت گرفته، باید حفاظت فیزیکی توسط نهادهای ذیربط پررنگ‌تر و جدی تر دنبال شود. متاسفانه افرادی که نگاه سوداگرانه به این آثار دارند و به ارزش‌های تاریخی ملک مانند استخوان لای زخم نگاه می کنند، معمولا دست به تخریب این آثار می زنند، یعنی آنها از هر ارزش فرهنگی و تاریخی گریزان هستند و هر اثر تاریخی را به عنوان یک ملک و زمین آماده ساخت می بینند.

متاسفانه هنوز این باور وجود دارد که وقتی یک بنای تاریخی در فهرست آثار ملی ثبت می‌شود، مالک آن از نظر مالی ضرر و زیان می بیند، چون آنها براین باور هستند که ثبت ملی مانع از تخریب این اثر می شود و دیگر نمی توانند آپارتمان چند طبقه بسازند. درصورتی که تجارب گذشته در شهرهای کاشان، اصفهان، یزد، شیراز و… نشان داده که اگر مالک یا وراث از ملک‌شان به‌ سود اقتصادی رسیده‌اند، به‌دلیل حفظ بنا بوده و خیلی از بناهایی که می توانست در نهایت به یک آپارتمان و خانه نوساز تبدیل شوند، حالا یک مرکز گردشگری، رستوران و حتی هتل و مهانسرای تاریخی شده‌اند و پذیرای صدها مسافر و گردشگر هستند. در تهران نیز این تغییر رویه صورت گرفته و ساختمان‌های کلنگی واجد ارزش تاریخی امروزه به گالری، رستوران و… تبدیل می شوند و با این اقدام بر ارزش مادی ملک نیز افزوده خواهد شد.