نقش ترکیه در روند صلح و بازسازی افغانستان؛ از کنفرانس بن تا نشست استانبول / حکمتیار: ترکیه مناسب‌ترین گزینه برای میزبانی از کنفرانس صلح است

پایگاه خبری / تحلیلی نگامکمک‌های اقتصادی، سیاسی، امنیتی و آموزشی ترکیه به افغانستان و تلاش برای برقراری صلح و ثبات در این کشور، از جمله شرکت موثر در کنفرانس بن و برگزاری نشست استانبول به گسترش روابط همه‌جانبه طرفین منجر شده است. حکمتیار رهبر حزب اسلامی افغانستان هم در مصاحبه با خبرنگار آناتولی در کابل ترکیه را بهترین گزینه برای میزبانی از کنفرانس صلح کشورش دانست.

نقش ترکیه در روند صلح و بازسازی افغانستان؛ از کنفرانس بن تا نشست استانبول

کمک‌های اقتصادی، سیاسی، امنیتی و آموزشی ترکیه به افغانستان و تلاش برای برقراری صلح و ثبات در این کشور، از جمله شرکت موثر در کنفرانس بن و برگزاری نشست استانبول به گسترش روابط همه‌جانبه طرفین منجر شده است.

به گزارش آناتولی ، حملات گروه القاعده به رهبری اسامه بن لادن به مرکز تجارت جهانی در نیویورک و پنتاگون در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ نه تنها آمریکا، بلکه کل جهان را با وحشتی بی‌سابقه‌ روبرو کرد. وی که در آن زمان به رژیم طالبان در افغانستان پناهنده شده بود، علی‌رغم فشار واشنگتن توسط این گروه به آمریکا تسلیم نشد. بدین‌ترتیب، ایالات متحده آمریکا حملات گسترده خود برای «آزادی دائمی» افغانستان که «علی‌رغم سلطه ظالمانه طالبان، سال‌ها فراموش شده بود» در ۷ اکتبر ۲۰۰۱ آغاز کرد و در نتیجه توجه تمام جهان به این کشور معطوف شد.

آمریکا این تصمیم خود را با استناد به ماده ۵۱ سازمان ملل متحد و همچنین اجماع اعضای ناتو مشروع دانست. طرف‌های بین‌المللی، از جمله ترکیه در دسامبر ۲۰۰۱ طی نشستی در شهر بن آلمان درباره «نقشه‌راه انتقال سیاسی» به حاکمیت دموکراتیک در افغانستان و بازسازی این کشور به مذاکره پرداختند. جناح‌های اصلی حاکم بر افغانستان تا زمان تشکیل «لویه جرگه» یا شورای عالی اضطراری در ژوئن ۲۰۰۲، تنها شامل یک دولت موقت ۳۰ نفره بود. لویه جرگه در کابل برگزار شد و حدود ۱۶۰۰ نماینده از تمام ولایت‌های افغانستان برای تشکیل دولت موقت این کشور در این همایش سراسری شرکت کردند. در نتیجه، دولت جدید افغانستان متشکل از سه گروه؛ شامل ائتلاف مجاهدین، اتحاد شمال و اتحادی از احزاب سیاسی تاجیک و ازبک آغاز به کار کرد.

حضور نیروهای ناتو به رهبری ایالات متحده آمریکا در افغانستان پس از ۱۱ سپتامبر، باید به زوال اقتدار طالبان و همچنین بازسازی این کشور از طریق کمک‌های بین‌المللی منجر می‌شد. در زمان بررسی انتقال قدرت نظامی از ناتو به ارتش افغانستان در ۲۰۱۴ یعنی ۱۳ سال پس از مداخله این سازمان، علاوه بر امنیت، بر اهمیت و لزوم توسعه اقتصادی، فرهنگی و صنعتی این کشور نیز تأکید شد.

علی‌رغم شکست رژیم طالبان و استقرار دولت برآمده از نشست بن در کابل، صلح و بازسازی هنوز در افغانستان محقق نشده است. به‌عنوان مثال، هنوز شاهد کلاف پیچیده بازیگران متعدد داخلی و خارجی در افغانستان هستیم که مهم‌ترین آنها عبارتند از: نیروهای نظامی و امنیتی افغان، نظامیان بین‌المللی (ناتو و غیره)، دولت مستقر در کابل، رهبران قبایل و احزاب سیاسی و جناح‌های مخالف، شبه‌نظامیان (مذهبی و قومی)، جنگ‌سالاران حامی حکومت، آمریکا، ناتو، سازمان ملل (یوناما)، طالبان، القاعده، داعش و سایر جنگجویان خارجی.

تجربه دو دهه گذشته نشان داده است که تأمین اهداف مذکور، به‌خصوص نیازهای امنیتی و اقتصادی افغانستان با روش‌های سنتی و رویکردهای سیاسی و نظامی کنونی میسر نیست. علی‌رغم تلاش‌های مداوم برای برقراری صلح و ثبات و بازسازی افغانستان از سال ۲۰۰۱ تاکنون، هنوز دولت مقتدر و باثباتی در این کشور روی کار نیامده، بلکه همواره وابسته به کمک‌های خارجی بوده است. از این رو، باید به دنبال راهکارهای دیگری بر حل‌و‌فصل مسالمت‌آمیز اختلافات داخلی افغانستان و مبارزه با بحران‌های این کشور مانند جنگ و فساد اقتصادی و تجارت افیون در این کشور بود.

حل مشکلات مذکور، مستلزم وجود متحدانی برای افغانستان است که به دنبال اهداف ژئوپلتیک خود و رقابت و تصفیه‌حساب با همسایگان و قدرت‌های منطقه‌ای در این کشور نباشند و از لحاظ تاریخی نیز دارای مشترکات فرهنگی و روابط و همکاری‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی با افغان‌ها باشند.

در همین راستا، دولت ترکیه علاوه بر همراهی با نیروهای ناتو در آزادسازی افغانستان از دست طالبان، با مشارکت فعال در کنفرانس بن، کمک موثری در روند ثبات سیاسی این کشور داشته و از طریق همکاری با دولت رسمی مستقر در کابل به بازسازی و توسعه مناطق مختلف افغانستان کمک کرده است. اقدامات توسعه‌محور ترکیه در افغانستان همواره از سوی ایالات متحده، ناتو و جامعه بین‌المللی مورد تایید و تقدیر قرار گرفته است که در ادامه به مواردی در این اشاره می‌شود.

دولت ترکیه از طریق اجرای پروژه‌های اقتصادی، آموزشی و فرهنگی و فعالیت ویژه آژانس همکاری و هماهنگی (تیکا) در افغانستان، زمینه رفاه و ارتقای سطح زندگی برای مردم این کشور را فراهم کرده است. برنامه گسترده ترکیه برای آموزش پلیس و ارتش افغانستان، کمکی مهم، به‌ویژه در زمینه عقب‌نشینی نیروهای بین‌المللی از این کشور در سال ۲۰۱۴ و همچنین روند مبارزه با مواد مخدر تلقی شده است. ترکیه برای ساخت مدارس در مناطق مختلف افغانستان همکاری کرده و یگان‌های ویژه مبارزه با مواد مخدر این کشور را در آنکارا آموزش داده است.

یکی از انتقادات ترکیه به آمریکا و متحدان غربی این کشور، عدم رعایت حساسیت‌های مذهبی مردم افغانستان، پاکستان و همچنین آسیای میانه توسط ناتو بوده است. مشترکات فرهنگی و تاریخی و حمایت‌های اقتصادی و آکادمیک باعث شده است تا افکارعمومی پاکستان و افغانستان از ترکیه به عنوان کشور «برادر» یاد کنند. بنابراین، ترکیه در مقایسه با سایر اعضای ناتو با استقبال بیشتری در افغانستان مواجه شده و از مزایای مهم‌تری در این کشور برخوردار است.

ترکیه با رویکردی استراتژیک از آشتی ملی و اتحاد گروه‌های مختلف در افغانستان حمایت می‌کند و در همین راستا برای کشاندن گروه طالبان به پای میز مذاکره و توقف خشونت و پذیرش آتش‌بس توسط این گروه تلاش مستمر و شایانی داشته است. آنکارا همچنین به یمن روابط حسنه خود با کابل و اسلام‌آباد برای حل اختلاف افغانستان و پاکستان بر سر پایگاه‌های متعدد گروه طالبان در خاک این کشور و دیگر مسائل تنش‌آمیز بین طرفین پیشگام شده و میانجی‌گری کرده است.

در سطح بین‌المللی نیز، ترکیه به‌عنوان یک بازیگر جهانی و رئیس دوره‌ای شورای امنیت در سال‌ ۲۰۱۰، برای ایفای نقش فعال‌تر در افغانستان برنامه‌ریزی کرده است. در زمینه همکاری منطقه‌ای هم، تلاش‌های آنکارا برای پیگیری و برگزاری اجلاس «سه‌جانبه ترکیه-پاکستان-افغانستان» از سال ۲۰۱۱ بدینسو، با استقبال و تایید جامعه بین‌المللی همراه بوده است. اجتناب نیروهای ترکیه از انجام عملیات نظامی در افغانستان، رویکرد مبتنی بر حفظ آرامش در سال‌های ۲۰۰۱ و ۲۰۱۴ و تلاش آنکارا برای تأمین انرژی این کشور از سال ۲۰۰۵ از دیگر نکات قابل توجه در این مبحث است.

ترکیه بر تغییر سیاست واشنگتن/ناتو در افغانستان تاکید دارد. از دیدگاه آنکارا، ابتکارعمل‌های منطقه‌ای برای افغانستان باید با محوریت ترانس آتلانتیک و از طریق بسترهای بین‌المللی چندبعدی پیگیری شود. برگزاری نشست‌های مهم منطقه‌ای در استانبول، نشانه همگرایی فزاینده مواضع ترکیه و غرب در قبال افغانستان است. این موفقیت را می‌توان نتیجه حضور فعال و موثر آنها در دو کنفرانس ژانویه ۲۰۱۰ در لندن و دسامبر ۲۰۱۱ در بن دانست. دولت ترکیه آمادگی و برنامه‌های خود برای حفظ صلح در افغانستان، حتی پس از خروج نیروهای ناتو از این کشور را نیز اعلام کرده است. بنابراین، ترکیه خواهد توانست در دوران پس از ناتو نه به‌عنوان عضو این پیمان، بلکه یک کشور برادر در افغانستان نقش مهمی را ایفا کند.

گفتنی است؛ روابط ترکیه و افغانستان با امضای توافق‌نامه‌ای در اول مارس ۱۹۲۱ و با ارسال کمک‌های فرهنگی و فنی و اعزام معلمان و افسران نظامی به کابل آغاز شد. براساس اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه ترکیه روابط دوستانه دو کشور دارای پیشینه فرهنگی و تمدنی بوده و همکاری استراتژیک و موثر طرفین در زمینه‌های اقتصادی، علمی، اجتماعی و آموزشی رو به گسترش است. صدها هزار شهروند افغانستان طی چند دهه گذشته به‌عنوان دانشجو، کارگر و پناهجو به ترکیه آمده و در شهرهای مختلف این کشور زندگی کرده‌اند.

حکمتیار: ترکیه مناسب‌ترین گزینه برای میزبانی از کنفرانس صلح است

رهبر حزب اسلامی افغانستان در مصاحبه با خبرنگار آناتولی در کابل ترکیه را بهترین گزینه برای میزبانی از کنفرانس صلح کشورش دانست.

گلبدین حکمتیار رهبر حزب اسلامی افغانستان در گفت‌وگو با خبرنگار آناتولی درباره کنفرانس صلح این کشور که قرار است طی روزهای آتی در استانبول برگزار شود، گفت: ترکیه بهترین گزینه برای میزبانی از کنفرانس صلح افغانستان است. ترکیه کشوری بی‌طرف و مستقل نسبت به تحولات افغانستان است.

وی تصریح کرد: «ترکیه بهترین گزینه برای میزبانی از کنفرانس صلح افغانستان است. دوستی دیرینه ای میان مردم ترکیه و افغانستان برقرار است. نکات مشترک زیادی میان مردم ترکیه و افغانستان وجود دارد.

حکمتیار با اشاره به اینکه آمریکا به دنبال انتقال مکان گفت‌وگوهای صلح افغانستان از دوحه به کشورهای اروپایی بوده است، افزود: با اصرار ما و تاثیری که ترکیه در موضوع صلح افغانستان دارد، استانبول به عنوان محل برگزاری کنفرانس صلح انتخاب شده است.

وی همچنین گفت که بسیاری از مشکلات موجود در افغانستان ریشه در کنفرانس بن که ۲۰ سال پیش برگزار شد، دارد.

رهبر حزب اسلامی افغانستان برخی کشورهای اروپایی را به مداخله در تحولات این کشور متهم کرد و گفت که به همین دلیل برگزاری کنفرانس صلح در کشورهای اروپایی مناسب نبوده است.

وی ادامه داد: ترکیه آمادگی خوبی برای برگزاری کنفرانس صلح انجام داده و درحال مشورت با طرف‌های مربوطه به منظور برگزاری هرچه بهتر این نشست است. دولت ترکیه خواستار رسیدن به نتیجه ای مشخص در کنفرانس مذکور است.

گلبدین حکمتیار در بخش دیگری از سخنان خود حضور تنها دولت افغانستان و گروه طالبان در مذاکرات صلح دوحه را مهترین عامل شکست آن معرفی کرد و خواستار دعوت تمامی گروه‌های موثر و ذی‌نفع به کنفرانس استانبول شد.

وی اظهار داشت: «باید در کنفرانس استانبول شخصیت‌های متنفذ طالبان، رهبران احزاب و شخصیت های مهم افغان حضور داشته باشند. همچنین موضوعات مورد بحث در کنفرانس نیز باید مشخص و صریح باشند. باید موضوعاتی چون تشکیل دولت موقت، خروج نیروهای خارجی، انتقال اداره کشور به یک شخصیت با اقبال عمومی، ایجاد شورای عالی دولت و برگزاری انتخابات شفاف در دستور کار کنفرانس صلح استانبول قرار بگیرند».