نگارگر نوجوی کهن‌یاب

پایگاه خبری / تحلیلی نگام _ ۲۷ مرداد ۱۳۱۹: ۸۰ سال پیش در چنین روزی کمال‌الملک در نیشابور درگذشت. می‌گفت: «ذوق صنعتی و هوش در ایرانی هست، ولی مدرسه و معلم نداشته اند. حکومت باید ایجاد مدارس و ترویج صنعت کند.»

محمد غفاری مشهور به کمال‌الملک در سال ۱۲۲۶ در روستای “کله” کاشان زاده شد و در خانواده‌ای هنرمند رشد کرد.

پدرش از نقاشان محل بود و مقدمات این هنر را به او آموخت.

۱۳ ساله بود که پدرش او را پس از تحصیل در مکتب برای خواندن رشته نقاشی به دارالفنون تهران فرستاد: «تقریبا هشت سال در دارالفنون بودم. ۲۰ سالم بود که شاه مرا خواست و در شمس‌العماره اتاقی و بعد در عمارت بادگیر منزلی برایم معین کردند که نقاشی کنم و از دربار سالی صد تومان مواجبم بود.»

از آنجا که ناصرالدین‌شاه خود نقاشی می‌دانست، او را به پیشخدمتی و آموزگاری خود خواند.

۲۷ ساله بود که از شاه لقب کمال‌الملک گرفت.

۵۰ ساله بود که شاه کشته شد: «به فکر مسافرت اروپا افتادم زیرا با مظفرالدین شاه افق من نگرفت. تعلیم زبان فرانسه کردم و از راه قزوین و رشت و انزلی و بادکوبه به ونیز رسیدم.»

او سپس به فلورانس رفت، اندکی ایتالیایی آموخت و در رم یک ماه گردش و تماشا کرد و سرانجام به پاریس رسید و در آنجا آتلیه گرفت.

او از روی آثار نگارگران بنام مانند رامبراند، تیسیان و روبنس گرته‌برداری کرد و مهمتر از همه چشم‌‌‌انداز یا همان پِرسپِکتیو را آموخت و برای نخستین بار رنگ و روغن کارکرد.

ظریف قلم‌مو، ایجاد سایه‌روشن و اصول و قوانین علمی و فیزیکی نقاشی اروپایی را به کار برد و به ایران آورد و با بهره‌گیری از این تکنیکها نگارههای تالار برلیان را تصحیح کرد.

او اما از هم‌زمانان خود چیزی به ارمغان نیاورد و بیشتر به هنرمندان دوره رنسانس پرداخت.

پس از بازگشت به ایران چندی در دربار مظفرالدین شاه گذراند و چون شاه و پیرامونیان از او کشیدن تصاویر عریان زنان را می‌خواستند دو سال به بغداد، کربلا و نجف پناه برد.

۶۳ ساله بود که مدرسه هنرهای مستظرفه را در میدان بهارستان کنونی گشود که هم‌اکنون به یاد او نام‌گذاری شده است. همزمان برای همراهی با آزادی‌خواهان به ترجمه دیدگاههای آزادی‌خواهان فرانسه پرداخت.

۸۰ ساله بود که بر سر استقلال این مدرسه با وزارت علوم به مشکل برخورد و از سرپرستی کناره گرفت و به مِلکش در نیشابور رفت. در آنجا سنگی به چشم چپش خورد و دیدش را مختل کرد. از آن پس کمتر نقاشی میکرد و باقی عمر را در گوشه‌گیری گذراند.

کمال‌الملک در ۹۳ سالگی در نیشابور درگذشت.