نگاهی به زندگی و آثار عبدالرزاق گورنه؛ پناهنده‌ای از آفریقا که نوبل ادبیات را برد

پایگاه خبری / تحلیلی نگامعبدالرزاق گورنه، نویسنده تانزانیایی‌تبار ساکن بریتانیا روز پنج‌شنبه ۷ اکتبر از سوی آکادمی سلطنتی سوئد به عنوان برنده نوبل ادبیات سال ۲۰۲۱ میلادی انتخاب شد.

گورنه متولد ۱۹۴۸ در زنگبار است؛ مجمع الجزایری در سواحل شرقی آفریقا که اکنون بخشی از تانزانیا است. او که در میان رمان نویسان مشهور جهان جای گرفته، یک پناهجوی پیشین است که در سال ۱۹۶۰ میلادی (زمانی که تنها ۱۸ سال داشت) در پی کودتای خونین تانزانیا مجبور به فرار از کشورش و پناه آوردن به انگلستان شد.

او ابتدا به تحصیل در کالج کرایست چرچ کانتربری پرداخت و سپس به دانشگاه کنت رفت و توانست در سال ۱۹۸۲ میلادی یعنی زمانی که ۳۴ ساله بود، دکترای خود را از این دانشگاه کسب کند.

عبدالرزاق گورنه پس از آن به تدریس در دپارتمان زبان انگلیسی دانشگاه کنت پرداخت و این کار را تا زمان بازنشستگی ادامه داد و همزمان برای سال‌ها به عنوان سردبیر مجله Wasafiri که فصلنامه‌ای برای ثبت آثار ادبی نویسندگان بین‌المللی است، فعالیت کرد.

عبدالرزاق گورنه همچنین از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۳ میلادی در دانشگاه بایرو واقع در ایالت کانو در نیجریه تدریس می‌کرد.

گورنه ششمین نویسنده آفریقایی تباری است که تا کنون برنده نوبل ادبیات شده است؛ برنده جایزه‌ای که از زمان تاسیس این آکادمی در سال ۱۹۰۱ میلادی عمدتا به نویسندگان اروپایی و آمریکای شمالی داده شده است.

او که به تازگی به عنوان استاد ادبیات از دانشگاه کنت انگلستان بازنشسته شده، هنگامی که در آشپرخانه منزلش در جنوب شرق انگلستان بود، تلفنی از آکادمی سوئد دریافت می‌کند و خبر دریافت این جایزه را می‌شنود. گورنه در ابتدا فکر می‌کند که آنچه می‌شنود تنها یک شوخی است.

او در اولین واکنش به این خبر، در پیامی توییتری می‌نویسد: «من این جایزه را به آفریقا و آفریقایی‌ها و همه خوانندگانم تقدیم می‌کنم.»

عبدالرزاق گورنه در شرح زندگیش می‌گوید که چگونه پس از ترک زادگاهش و تنها چند سال پس از استقرار در انگلستان به نویسندگی پناه برده است؛ از سن ۲۱ سالگی و آنهم بدون هیچ برنامه‌ریزی قبلی.

او با الهام از خاطرات و تجربیاتش از دوران فرار، شروع به نوشتن می‌کند و می‌گوید: «من شروع به نوشتنِ گاه به گاه کردم. آنهم در حالی که همچنان گرفتار رنج و اندوه بودم. بدون هیچ ایدۀ روشنی، با این وجود اشتیاق زیادی برای شرح حکایت‌هایم داشتم.»

او در سال ۲۰۰۴ میلادی نیز در روزنامه گاردین در توضیح سبک نوشتنش می‌نویسد: «سفر به جایی بسیار دور از خانه، به انسان چشم انداز و نوعی آزادی می‌دهد و باعث می‌شود که برای نویسنده، خاطرات معنای بیشتری داشته باشند.»
«دلبستگی به حقیقت» در آثار گورنه

مهاجرت و استعمار محور نوشته‌های گورنه را تشکیل می‌دهد و هیأت داوران آکادمی نوبل نیز یکی از مهمترین ویژگی‌های آثار او را که منجر به انتخابش شده، «دلبستگی به حقیقت» توصیف کرده است.

آندرس اولسون، رئیس کمیته نوبل ادبیات گورنه را «یکی از برجسته‌ترین نویسندگان پسااستعماری جهان» خوانده است و کمیته نوبل نیز اعلام کرد که او را به دلیل نوشته‌های «رسوخ‌گر و دلسوزانه در زمینه تاثیرات استعمار و سرنوشت پناهجویان در خلیج میان فرهنگ‌ها و قاره‌ها» شایسته دریافت این جایزه دانسته است.