هشدارهایی که نادیده گرفتیم، جنگل هایی که نابود کردیم و فاجعه ای که حالا باید بپذیریم

پایگاه خبری / تحلیلی نگام ، در روزهای آغازین سال ۹۸ خبر وقوع سیل در گلستان و مازندران کشور را در شوک فرو برد و شیرینی نوروز را به کام بسیاری از هموطنانمان تلخ نمود. اینکه اما برف، باران چه میاید و چه نمی آید برای ما تبدیل به بحران می شود نه از اشکالات آسمان و بلا که از قصور خود ما است.



رضا امیری در نواندیش نوشت : در روزهای آغازین سال ۹۸ خبر وقوع سیل در گلستان و مازندران کشور را در شوک فرو برد و شیرینی نوروز را به کام بسیاری از هموطنانمان تلخ نمود. اینکه اما برف، باران چه میاید و چه نمی آید برای ما تبدیل به بحران می شود نه از اشکالات آسمان و بلا که از قصور خود ما است.

وقتی که طی دهه ها بی توجه به هشدار ها دست به تغییر محیط زیست می زنیم و تصور می کنیم که پوشش گیاهی فقط جنبه دکور دارد بنابراین از بین بردن آن هیچ ایرادی ندارد، اینگونه می شود که بارش باران از نعمت تبدیل به بحران می گردد.

سیل چند روز گذشته در گلستان تازگی نداشت و برای چندمین بار بود که زهر چشم گرفت، چند سالی است با آغاز فصل گرما بارندگی های شدید نیز در گرگان آغاز می شود که حاصل آن سیل های شدید است، اما به عقیده کارشناسان دلیل جاری شدن این سیل ها فقط بارندگی شدید نیست بلکه مهمترین دلیل آن قطع بی رویه درختان است.

سیل مرداد ماه سال ۱۳۸۰ را همه گلستانی ها به خاطر دارند. سیلی که علاوه بر تخریب روستاها، جاده ها، پل ها و جنگل ها ، صدها گلستانی و مسافر عبوری از این منطقه را قربانی خود کرد.

آثار آن سیل همچنان هم در جنگل گلستان مشاهده می شد و پس از آن سال نیز بعد از هر بارانی حجم عظیمی از آب در منطقه جاری می شود تا اینکه امسال فاجعه رخ داد.

این روند طی سال های گذشته در مناطق مختلف استان تجربه شد و همه ساله دولت و ارگان ها هزینه های گزافی را برای جبران خسارت ها پرداخت می کنند. بعد از سال ۸۰، ۹۳ حالا در سال ۹۸ بار دیگر طبیعت به ما هشدار داد و این تنها به یک دلیل رخ داده است.

به عقیده کارشناسان عوامل زیادی در جاری شدن سیلاب ها دخیل هستند و به همین دلیل به راحتی نمی توان جلوی وقوع آن ها را گرفت، اما کاهش خسارت های وارده توسط سیل امری است که غیر ممکن نیست و با مدیریت صحیح و یکپارچه در کنار تعامل سازمان ها امکان پذیر است.

در مناطقی مانند گلستان که در دامنه شمالی رشته کوه البرز قرار دارد یکی از مهمترین عوامل سیلاب ها در کنار خشکسالی به علت قطع درختان و جاری شدن آب های سطحی از دامنه کوه ها است. این آب ها در حالت طبیعی توسط درختان، رودخانه ها و موانع موجود در این مسیر جمع آوری می شوند و با کاهش سرعت خسارت زیادی به اراضی وارد نمی کنند.

استان گلستان بیش از یک دهه است که سیل را تجربه می کند

اما ورود انسان و تبدیل و تغییر بی برنامه و نظارت اراضی ملی و منابع طبیعی باعث شده تا سیل مهمان بیش از یک دهه ای گلستان شود و همه ساله به خصوص با شروع فصل گرما به جان و مال ساکنان این منطقه بیفتد.

بر اساس گزارشات سیل مرداد ۱۳۸۰ فقط در منطقه ‌مینودشت‌ و کلاله استان‌ گلستان‌ بیش ‌از ۳۰۰ کشته ‌و ۲۷۰ مفقود و ۶۰۰ میلیارد ریال ‌خسارت‌ به جای ‌گذاشت.

هر چند سیلاب ها بیشتر ناشی از نزولات جوی ‌هستند ولی‌ آن چه در این منطقه ‌بیشتر موجب‌ بروز سیلاب شده‌، بهره‌ برداری ‌های ‌بی‌رویه ‌انسان‌، کاربری ‌های ‌نادرست‌ اراضی‌ ‌از منابع طبیعی است‌.

تجاوز به حریم جنگل، رودخانه ‌ها و مراتع از عوامل وقوع سیل

یک کارشناس جنگلداری گفت: تخریب بی‌رویه مراتع، منابع طبیعی و جنگل ‌ها و تغییر کاربری زمین‌ های کشاورزی در وقوع سیلاب نقش موثری دارند و می‌توان با جلوگیری از تخریب این منابع از وقوع سیل و از خسارات جلوگیری کیرد.

اویس نقوی دیلمده سال ۱۳۹۳ بعد از جاری شدن سیل در گلستان در گفتگو با مهر گفته بود: با نگاهی به سیل‌ های حادثه ساز اخیر متوجه می‌شویم که در قدیم شاهد وقوع چنین سیلاب هایی نبودیم و وقوع سیلاب ‌های اخیر موضوع نسبتا جدیدی است و با از بین رفتن جنگل ها رابطه مستقیم دارد.

وی افزود‌: سیلاب ‌های حادثه خیز به دلیل وجود پوشش گیاهی در گذشته کمتر بوده و امروز به دلیل تغییر کاربری در اراضی شمالی و اراضی منتهی به دریای خزر و هم چنین تبدیل اراضی کشاورزی به ویلا چنین شرایطی را پدید آورده است‌. ‌

نقوی تاکید کرد‌: در خیلی از موارد شاهد تغییر کاربری جنگل ها هستیم و به دلیل کاهش زادآوری و از بین رفتن نهال ها، سطح جنگل ‌ها در حال کم شدن هستند. از طرفی وقتی جنگل ‌های بالادست تخریب می‌شوند این اتفاقات قابل پیش بینی است.

وی در خصوص کاهش قدرت جنگل در مهار باران گفت: شاخه‌ها و برگهای درختان وقتی به صورت انبوه و فشرده در کنار هم قرار دارند سایه‌بان ایجاد می‌کنند و این سایه‌بان‌ها جلوی ضربات باران به خاک را می‌گیرد و از جاری شدن آب جلوگیری می‌کند.

وی تاکید کرد: همچنین برگ‌ های درختان در سطح جنگل حکم اسفنج را دارند که آب را در خود نگهداری می‌کنند و متاسفانه وقی درختان از بین می‌روند آب باران بدون آن که جذب خاک شود، روی زمین راه می‌افتد.

این کارشناس جنگل با اشاره به تاثیر دخل و تصرف ‌ها در طبیعت گفت: متاسفانه تجاوز به حریم جنگل، رودخانه ‌ها و مراتع از عوامل وقوع حوادثی این چنین هستند و البته باید بگویم که تنها یک عامل موثر نیست بلکه همه این عوامل با هم این شرایط را به وجود آورده‌ اند‌. ‌

تغییر کاربری اراضی مهمترین عامل موثر بر وقوع سیل در گلستان

یک دکتری خاکشناسی هم به مهر گفت: استان گلستان با سطحی بالغ بر ۲۲ هزار کیلومتر مربع در شمال ایران از مناطق مهاجرپذیر در کشورمان به شمار می آید که جمعیت آن طی سال های اخیر به طرز چشمگیری افزایش داشته است.

تخریب جنگل های شهرستان علی آبادکتول

محمد عجمی توضیح داد: فشار ناشی از افزایش جمعیت هم اکنون منجر به عملیات غیراصولی تغییر کاربری، به خصوص جنگلتراشی در سطح وسیعی از اراضی استان شده و امروزه فرسایش و تخریب زمین یکی از معضلات مهم این منطقه است.

وی افزود: با توجه به حساسیت بالای خاک های منطقه به فرسایش باید با حفظ پوشش طبیعی جنگلی یا جنگلکاری مجدد، به خصوص در نواحی با شیب زیاد، علاوه بر حفظ کیفیت مطلوب خاک از افزایش فرسایش پذیری خاک ها و تلفات شدید آن ها جلوگیری کرد.

عجمی ادامه داد: تغییر کاربری اراضی به خصوص جنگلتراشی و تبدیل پوشش های طبیعی به زمین های کشاورزی بر بسیاری از خصوصیات خاک از جمله ذخیره کربن آلی خاک تاثیر منفی برجای می گذارد.

وی خاطرنشان کرد: مواد آلی حساسیت زیادی به نحوه مدیریت اراضی دارند و هرگونه دخالت بشر در شرایط طبیعی اکوسیستم ها می تواند باعث اختلال در چرخه کربن شود. به طور کلی مقدار ماده آلی خاک با از بین بردن گیاهان بومی و پس از آن کشت کردن و فعالیت های کشاورزی به سرعت کاهش می یابد.

وی افزود: تاثیر منفی دیگر جنگل تراشی بر خاک، وقوع فرسایش و تلفات توده خاک است. قطع درختان جنگلی سبب ایجاد رواناب در سطح زمین و در نتیجه فرسایش خاک می شود.

تخریب جنگل های شهرستان علی آبادکتول

این دکترای خاکشناسی ادامه داد: در این شرایط قطرات باران مستقیما به خاک برخورد کرده و موجب تلفات آن می شوند و ساقه، شاخه و برگ گیاهان همچون مانع، ضمن تقلیل ضربات ناشی از برخورد قطرات باران به سطح خاک باعث کاهش سرعت جریان های سطحی و اثرات تخریبی ناشی از آنها می شود.

وی خاطر نشان کرد: فرسایش در مناطق جنگل تراشی شده زمانی تشدید خواهد شد که به دلیل عبور و مرور ادوات کشاورزی و عملیات غیراصولی زراعی تخلخل خاک کاهش یافته و نفوذپذیری آب به جسم خاک کمتر و کمتر شود. مطالعات نشان داده است تغییر کاربری اراضی از مهمترین فاکتورهای موثر بر وقوع سیل در شمال ایران است.

آن چه که مشخص است استان گلستان به عنوان یکی از استان های شمالی کشور در معرض خطر سیل و سیلاب قرار دارد و اگر تا امروز در یک سال تعداد سیل های ثبت شده از انگشتان یک دست تجاوز نمی کرد در صورت توجه نکردن به پوشش گیاهی منطقه چه بسا این آمار در سال بسیار وحشتناک تر و فاجعه انگیز تر از قبل باشد.