واژه‌نگار باستان‌شناسی

پایگاه خبری / تحلیلی نگام _ اول آذر ۱۳۱۹؛ ۸۰ سال پیش در چنین روزی صادق ملک شهمیرزادی در شهمیرزاد سمنان زاده شد: “نخستین دانشجوی باستان‌شناسی بودم که برای اولین بار در یک کاوش باستان‌شناختی شرکت کردم”.

پدر صادق ملک شهمیرزادی شغل آزاد داشت:

“هنگام تولد من پدرم خدمت سربازی را انجام می‌داد اما با استفاده از بلبشوی شهریور ۱۳۲۰ که خدمت نظام وظیقه را تمام کرده بود به شهمیرزاد آمد و من و مادرم را با خود به تهران آورد”.

نُه ساله بود که پدر را از دست داد و مادر و عمویش پرورش او را به عهده گرفتند.

۱۹ ساله بود که: “در شیراز فرصتی دست داد تا از تخت جمشید بازدید کنم. این اولین بار بود که با شکوه فرهنگ و تمدن ایران باستان از نزدیک آشنا شدم”.

۲۳ ساله بود که رشته باستان‌شناسی را در دانشگاه تهران به پایان رساند و یک سال پس از آن برای تکمیل آن به شیکاگو رفت و پنج سال بعد با نوشتن دو پایان‌نامه و مدرک فوق لیسانس به ایران برگشت و در دانشگاه تهران تدریس و کاوش‌های باستان‌شناسی و تألیف را آغاز کرد:

“مهم‌ترین دست‌آوردهای نیم قرن زندگی‌ام در باستان‌شناسی ایران، مشخص کردن و معرفی ۱۴۵۰ متر مربع از بافت مرکزی روستای ۷۰۰۰ سال پیش “زاغه” در “دشت قزوین” و معرفی نخستین کلاته پیش از تاریخ ایران در “آق تپه” با قدمتی برابر با ۷۰۰۰ سال بود”.

۳۷ ساله بود که با پایان‌نامه‌ای در رشته انسان‌شناسی، دکتری خود را از پنسیلوانیای آمریکا گرفت و به کار در دانشگاه تهران ادامه داد.

اگرچه پس از انقلاب ۵۷ توانست به کار ادامه دهد اما: “از سال ۱۳۵۸ رد صلاحیت شدم و نه یک پایه و نه یک ترفیع گرفتم” و به این ترتیب پس از ۳۰ سال کار در دانشگاه با مقام استادیاری بازنشسته شد.

از او بیش از ۱۰ اثر در زمینه‌های باستان‌شناسی و انسان‌شناسی به جا مانده که ماندگارترین آنها “واژه‌نامه باستان‌شناسی” است:

“این اولین واژه‌نامه چاپی در این زمینه است که علاوه بر اصطلاحات باستان‌شناسی شامل اصطلاحاتی در رشته‌های سفالگری و اسطوره نیز هست و در آن تنها برای واژه‌هایی که معادل فارسی نداشتند واژه‌گزینی شده است”.

آخرین اثر او “مسأله ظروف تزیینی زرین و سیمین فرهنگ کاسپی (مردمانی که در کناره‌های جنوب باختری خزر می‌زیستند” بود که ترجمه فارسی پایان‌نامه فوق لیسانس او در دانشگاه شیکاگو است.

صادق ملک شهمیرزادی در ۷۹ سالگی در تهران درگذشت.