گزارش اتاق نگام در کلاب هاوس،موانع فراروی سازمانهای مردم نهاد با حضور فعالان این حوزه

پایگاه خبری / تحلیلی نگام در ادامه برگزاری اتاق های نگام در کلاب هاوس ، نشست۳ساعته ای تحت عنوان : موانع فراروی سازمانهای مردم نهاد با حضور فعالان این حوزه،برگزار شد که با استقبال خوب مخاطبان نگام روبرو شد.

در این نشست آقایان :سید احمد شمس ، احمدرضا احمدپور،مرتضی رضوی، باقر ذهبیون، رضا شیرازی، محمدکاظم جعفری، محسن رادکانی، مسعودذهبیون، حاج حمزه براهویی، حبیب نبوی، مهران ترابی، میلادشهابی، میثم بازیاری و خانم ها مریم حقیقت ، انظاری، خدیجه خورشید سوار، اکرم هدایتی، زینب عبدی، زهرارحیمی خامنه و … به اظهار نظر در این مورد پرداختند و بحث های چالشی بسیار مهمی مطرح گردید.

سازمانهای مردم نهاد (سازمانهای غیردولتی (NGOs ) ، طیف وسیعی از موسسات ، تشکل ها ، انجمن ها و بطور کلی بخشی از نهادهای مدنی غیردولتی را در بر می گیرد که توسط مردم شکل گرفته و با مشارکت و همکاری مردم فعالیت می کنند . امروزه انواع مختلفی از NGO یا سازمان غیردولتی ، در موضوعات متنوع از سطح محلی گرفته تا سطح ملی و بین المللی در اقصی نقاط دنیا فعالیت می نمایند و تعاریف متعددی برای آن ارائه شده است .

با توجه به تنوع تعاریف ، اگر خواسته باشیم سازمانهای مردم نهاد را تعریف کنیم می توانیم آنها را سازمانهایی با ویژگیهای زیر بدانیم:

عضویت در آنها داوطلبانه و اختیاری است.

تعیین اهداف در آنها بر اساس مشورت و همفکری میان اعضا صورت می گیرد.

اعضای آنها روابطی افقی و مبتنی بر برابری حقوق با یکدیگر دارند.

آنها کمترین وابستگی را به نهادهای صاحب و اعمال کننده قدرت سیاسی در جامعه یعنی دولت دارند.

آنها برای کسب سود و منفعت فعالیت نمی کنند، بلکه اهدافی غیر انتفاعی مانند کمک به فقرا، آموزش، توجه به محیط زیست و بهداشت و ایجاد ائتلاف میان گروههای کوچک مردم دارند.

آنها میان دولت و مردم در شکل توسعه ای یا میان حامیان و گروههای هدف در شکل سنتی به عنوان یک میانجی یا واسطه عمل می کنند.

تنوع فعالیتهای سازمانهای غیر دولتی بسیار زیاد است. آنها در اموری مانند فعالیتهای امدادی، رفاهی، مذهبی و خیریه ای ، خدماتی، مبارزه با خشونت، دفاع از حقوق بشر، توسعه، علم و تکنولوژی، هنر و حرفه ها، مطبوعات، زنان، جوانان، پناهندگان و مهاجران، سالخوردگان و محرومین در جنبش و تلاش هستند. اشکال سازمانی آنها نیز متنوع است. اشکالی چون کارگزاریهای امدادی و رفاهی، سازمانهای نوآور فنی، کارگزاری توسعه مردمی، سازمانهای خودجوش توسعه، گروهها و شبکه های مدافع و پیمانکاران خدمات عمومی.

حوزه وسیع فعالیت سازمانهای غیر دولتی موجب می شود تا این سازمانها اهداف زیادی را دنبال کنند. اهداف آنها را می توان بطور خلاصه به شرح زیر دانست:

توانمند ساختن شهروندان برای رفع مشکلات خویش بویژه گروههای محروم.

سازماندهی و نهادینه کردن مشارکتهای شهروندان.

ارائه مشاوره به نهادهای دولتی.

توجه به محیط زیست، کاستن آلودگیهای زیست محیطی و کنترل منابع.

ایجاد ائتلاف بین گروههای کوچک مردم در زمینه های بهداشتی، محیط زیست و مانند آنها.

کاربرد روشهای موثر و کارآمد در انجام امور.

اشتغال زایی برای فقیران.

افزایش آگاهی در میان شهروندان از طریق برنامه هایی مانند برنامه ریزی خانواده.

کاهش هزینه های انجام امور.

تشویق ثروتمندان در کمک به فقرا.

کاهش آلام فقرا، انجام خدمات رفاهی و خیریه ای برای محرومین و معلولین مانند توزیع خوراک.

مروری بر این اهداف نشان می دهد که می توان بین دو دسته از اهداف تمایز قائل شد :

دسته نخست اهدافی که نگاه توسعه ای به مساله محرومیت و فقر دارند و توانمندسازی را به جای دادن کمکهای خیریه معمولی دنبال می کنند. آنها معطوف به موضوعات و مسائل جدید مانند محیط زیست و بهره وری هستند. هدف های یک تا ۹ را می توان در این دسته گنجاند .

دسته دوم اهدافی هستند که نگرش سنتی به مساله محرومیت یعنی انجام امور خیریه ای و حمایتی را باز می تابانند، یعنی رابطه ای یک طرفه میان کمک دهنده و کمک گیرنده. در این رابطه بر خلاف نگاه دسته اول کمک گیرنده تقریباً منفعل است و توجه چندانی به توانمندسازی او نمی شود. .

در همه جوامع، جامعه مدنی به عنوان پل بین حاکمیت و ملت، نقش مهمی‌ در تحقق توسعه اجتماعی ایفا می‌کند. یکی از مهم‌ترین ارکان جامعه مدنی، سازمان‌های مردم‌نهاد هستند که به آن‌ها سازمان‌های غیردولتی یا همان NGOها هم گفته می‌شود، که بخش مهمی‌ از مشارکت عمومی و اجتماعی از طریق آن‌ها صورت می‌گیرد. سازمان‌های مردم نهاد (سمن‌ها) همواره با مسائل و آسیب‌های زیادی در سطوح مختلف مواجه بوده‌اند که مانع توسعه آنها شده است. این پرسش بنیادین که مهمترین زمینه‌ها، عوامل و علل این توسعه نیافتگی کدامند، منجر به انجام طرح پژوهشی” آسیب شناسی سمن‌ها در ایران” شده است.

مهمترین چالش‌های کلی سمن‌ها و جامعه را می‌توان پایین بودن سطح مشارکت اجتماعی در جامعه به دلایل مختلف و همینطور فقدان جایگاه لازم برای سازمان‌های مردم‌نهاد دانست. البته این جایگاه برای خیریه‌ها به نسبت سمن‌ها بیشتر است. بیشترین مشکلات و مسائل برون‌سازمانی سمن‌ها در ارتباط با حاکمیت رخ می‌دهد. برخی از ابعاد این مسائل که آسیب‌های زیادی را در برگرفته است عبارتند از: رویکرد سیاسی و امنیتی حاکمیت به سمن‌ها، حکمرانی گفتمان دولتی، نگرش نامناسب حاکمیت به سمن‌ها، فقدان جایگاه سمن‌ها در سیاست‌گذاری‌ها ، مسائل اقتصادی، قانونی، ساختاری و مسائل نظارتی دولت. مهم‌ترین چالش در مسائل اقتصادی استقلال یا وابستگی سمن‌ها به دولت است و مهمترین چالش قانونی، فقدان قانون جامع برای سمن‌هاست.

مسائل اقتصادی، مسائل ساختاری، مسائل مدیریتی و مسائل منابع انسانی عمده‌ترین مسائل درون‌سازمانی سمن‌ها را تشکیل می‌دهند. مشکلات مالی از مشکلاتی است که غالب آن‌ها مطرح کرده‌اند. در این بین، بار و فشار مالی خیریه‌ها به سبب ماهیت فعالیت‌ها و حامیان مالی‌شان، کمتر از سمن‌هاست. از سوی دیگر بنانشدن اصولی بسیاری از سمن‌ها بر ساختار مناسب و تشکیلاتی حرفه‌ای و تخصصی و… بر موفقیت شان تأثیرات منفی می‌گذارد.

اما بیشترین آسیب درون‌سازمانی به سازمان‌های مردم‌نهاد از ناحیه مسائل و مشکلات مدیریتی سمن‌ها وارد می‌شود. اینکه مدیریت سمن‌ها، سنتی، غیرحرفه‌ای، غیرتخصصی و فاقد مهارت‌های مدیریتی متعددی است؛ پیشبرد سمن‌ها در راستای اهداف‌شان را با آسیب‌های جدی مواجه می‌کند و درنهایت منابع انسانی سمن‌ها همواره دچار مسائل بسیاری است. این مسائل مدیران و اعضای هیئت مدیره و اعضای ثابت و گروه مهم داوطلبان را دربر می‌گیرد که برای تبیین آن مجال مفصلی می‌طلبد.

راهکارهای بهبود وضعیت سمن ها

کاهش تصدی‌گری دولت، تسهیل تشکیلاتی‌شدن سمن‌ها، شناساندن سمن به جامعه و نهادینه ‌کردن جایگاه آن، تسهیل ورود سمن‌ها در ساختار سیاست‌گذاری و خطمشی‌گذاری و … برخی ازاستراتژی‌هایی هستند که در این طرح پیشنهاد شده‌اند؛ که موجب افزایش مشارکت سمن‌ها در جامعه و به تبع، افزایش مشارکت اجتماعی می‌شود.

نبود دانش حرفه‌ای در مورد سمن‌ها در ایران یکی از خلأهای بزرگ چه در بخش دولتی و چه در سازمان‌های غیردولتی است. از این‌رو راهبرد کلان مدیریت دانش به عنوان راهبردی درنظر گرفته شده است که تحقق آن به جامعه سمن‌ها و دولت و شبکه‌های پیرامونی کمک می‌کند تا با ابزارهای آن بتوانند به گردآوری، تدوین و تولید محتوا در این حوزه پرداخته و به توانمندسازی سمن‌ها منجر شود.

مهم‌ترین استراتژی‌ها و طرح و برنامه‌های مدیریت دانش را می‌توان در تخصصی‌شدن امور حوزه سمن‌ها، برگزاری گردهمایی‌ها، آموزش و توانمندسازی ، شناسایی تجارب موفق داخلی و خارجی، ایجاد نظام بانک اطلاعاتی از سمن‌ها، انجام پروژه‌های مطالعاتی در حوزه سمن‌ها ، ایجاد سازوکارهای دانشی مدیریت سمن‌ها و … دانست. راهکارهای این استرتژی‌ها باید در هر دو نظام دولتی و سمن‌ها بکار بسته شوند.

آخرین راهبرد کلان، اِعمال سازوکارهای مدیریتی است. این کلان ‌راهبرد توسط حاکمیت باید مورد توجه ویژه قرار گرفته و عملیاتی شود. استراتژی‌های ایجاد و فعالیت نهاد فراگیر ملی و تقویت شبکه‌ها، مهندسی مجدد نظام نظارت و ارزیابی عملکرد سمن‌ها، ایجاد ساختارهای حمایتی از سمن‌ها در بدنه حاکمیت، رفع موانع و تسهیل فرایند ثبت و مجوز، تدوین و تصویب قانون جامع سمن‌ها، حمایت‌های دولتی و غیرامنیتی‌کردن رابطه حاکمیت با سمن‌ها از جمله این استراتژی‌ها محسوب می‌شوند که هریک مجموعه راهکارهایی را ذیل خود دارد.

جمعیت امداد دانشجویی مردمی امام علی (ع) یک سازمان غیردولتی در ایران است که در سال ۱۳۷۸ بنیان گذاشته شده است.

عمده فعالیت‌های این نهاد، رسیدگی به کودکان و زنان آسیب‌دیده بوده‌است.جمعیت امام علی از سال ۲۰۱۰ در شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد، به عنوان مقام مشورتی عامعضویت دارد.

این سازمان را شارمین میمندی‌نژاد تأسیس کرده‌ بود. طبق ادعای وبگاه جمعیت امام علی، ده هزار عضو داوطلب در این نهاد فعالیت می‌کردند.

برای این سازمان در اسفندماه ۱۳۹۹ با دادخواست وزارت کشور و رای بدوی دادگاه به انحلال صادر شده است.لازم به ذکر است در حال حاضر تمامی مراکز و پروژه‌های جمعیت امام علی فعال و برقرار است.

طبق گفته وکیل این نهاد، جمعیت به این حکم در دادگاه تجدید نظر اعتراض می‌کند

«کوچه‌گردان عاشق» نخستین و قدیمی‌ترین طرح جمعیت مستقل امداد دانشجویی مردمی امام علی است که از سال ۱۳۷۸ تاکنون بی‌وقفه برگزار شده‌است. در این طرح، کیسه‌های نیازهای یک‌ماهه هزاران خانواده محروم در شب‌های قدر توسط دانشجویان و مردم، تهیه و به درِ خانه‌های آنان برده می‌شود؛ و این حرکت در واقع به پیروی از کوچه‌گردی‌های امام علی در یتیم‌نوازی و مهر به همنوع، انجام می‌شود.

فعالان و صاحب نظران امر در این نشست که بیش از سه ساعت به طول انجامید ضمن بررسی مشکلات سازمان های مردم نهاد و بیان تجربیات فردی و سازمانی خود در جهت شناسایی آسیب های پیش رو و راهکارهای بهبود وضعیت آن ، مطالب مهم و بسیار مفیدی را مطرح نمودند که فایل کامل آن را می توانید در بخش تلویزیون نگام مشاهده بفرمایید.