mohamadoliyayifar.negaam
حقوق کودکان در مخاصمات مسلحانه ، دستخوش تقابل سیاسی با دولت
 » محمد اولیایی فرد
 شنبه, ۲۹ام آبان, ۱۳۹۵
koodakanmokhasematekhasmane-negaam

رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زنان روز ۲۴ آبان‌ماه اعلام کرد ” لایحه الحاق ایران به پروتکل اختیاری منع بکارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه ” به دلیل اعتراضات فراوان از سوی سازما‌ن‌ها و نهادهای انقلابی، مجامع دانش‌آموزی، بسیج، حوزه‌ها و مراکز پژوهشی، و بنا به درخواست وزارت دفاع و پشتبانی نیروهای مسلح از دستور کار مجلس خارج شده است. کبری خزعلی، رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، با اعلام این خبر ضمن حمایت از خارج شدن این لایحه از دستور کار مجلس و با انتقاد از مقدمه ان که به گفته او موجب تعطیلی اموزش های دفاعی بسیج مستضعفین و دانش اموزی میگردد . مواد اول تا هفتم پروتکل منع حضور نظامی کودکان در میدان‌های جنگ، را با قوانین جاری در جمهوری اسلامی در تضاد دانست وگفت ” تعهدات بین‌المللی‌ای که این سند برای ایران به همراه خواهد آورد تعهداتی مبهم است و به همین دلیل پیوستن به این سند به هیچ وجه توصیه نمی‌شود ”

خانم خزعلی با تاکید براینکه فعالیت‌های آژانس‌های سازمان ملل بعضا در راستای نفوذ و زمینه‌سازی آن ارزیابی می‌شود گفت ” از آنجا که پس از تصویب کنوانسیون حقوق کودک در عرصه بین‌المللی اشکالات متعدد حقوق بشری علیه کشورمان مطرح شد و نیز به بهانه اجرای مواد کنوانسیون، فعالیت‌های سازمان‌های بین‌المللی از جمله یونیسف در ایران به شدت افزایش یافت، لذا الحاق به کنوانسیون جدید به معنی افزایش تعهدات کشور و نیز اجازه فعالیت بیش‌تر این سازمان‌ها در کشور خواهد بود ”

رییس شورای فرهنگی-اجتماعی زنان و خانواده افزود ” الحاق به این سند که پروتکلی کاملا اختیاری‌ست، تبعاتی جز افزایش تعهدات غیرشرعی و غیرقانونی برای ایران در پی نخواهد داشت. با توجه به شرایط ویژه حاکم در منطقه و نیز موقعیت حساس ایران در وضعیت کنونی و ضرورت آمادگی دفاعی کشور، الحاق به این پروتکل به هیچ وجه به صلاح امنیت کشور نیست و شائبه تهدید امنیتی نظام در صورت اصرار برخی برای تصویب آن مطرح است واز سوی دیگر پیوستن به معاهدات اینچنینی امکان رشد و پرورش افرادی چون «حسین فهمیده»‌ها را از بین برده و جامعه اسلامی را به سمتی سوق خواهد داد که به‌جای دانش‌آموز مقتدر، مؤمن، شجاع و انقلابی ، دانش‌آموزی منفعل و ناتوان و مظلوم و محروم در مقابل تهاجم تروریسم پرورش می‌دهد. بر این اساس ایستادگی در مقابل تصویب این لایحه، بصیرت، هوشیاری و دقت نظر اندیشمندان و افراد و مراکز انقلابی را می‌طلبد ”

لازم به گفتن است جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۲ با حق تحفظ ، کنوانسیون حقوق کودک را امضاء و به ان ملحق شده است. پروتکل اختیاری منع بکارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه ” نیز ازپروتکل های اختیاری کنوانسیون حقوق کودک است که در سال ۱۳۸۹ در حاشیه اجلاس سازمان ملل متحد به امضای علی اکبر صالحی وزیر امور خارجه وقت رسیده است. بر این اساس در تیرماه سال جاری (۱۳۹۵) لایحه‌ای با عنوان «الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به تشریفات (پروتکل) اختیاری کنوانسیون حقوق کودک در مورد منع بکارگیری کودکان در منازعات مسلحانه) از طرف دولت حسن روحانی برای تصویب به مجلس شورای اسلامی تقدیم شد. کمتر از یک ماه بعد، مجلس دهم با طرح یک فوریت آن را اعلام وصول کرد و علی‌رغم مخالفت مرکز پژوهش‌های مجلس با آن، از سوی کمیسیون حقوقی و قضایی تایید شد. این لایحه باید در صحن علنی مجلس به شور گذاشته شود، با این حال به گفته کبری خزعلی، رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، لایحه مذکور از دستور کار مجلس خارج شده و برای بررسی مجدد به کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس عودت شده است.

با این حال دولت ایران پیش از امضای ” پروتکل اختیاری منع بکارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه ” که فعلا لایحه الحاق به ان از دستور کار مجلس خارج شده کنوانسیون ها و معاهدات بین المللی دیگری را در زمینه عدم بکارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه را امضا و به ان ملحق شده است از جمله در سال ۱۹۹۹ پروتکل شماره ۱۸۲ با عنوان «ممنوعیت و اقدام فوری برای محو بدترین اشکال کار کودک» به تصویب سازمان بین‌المللی کار رسید و بسیاری از دولت‌ها از جمله جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۱ نیز آن را تصویب کرد. بر اساس ماده ۳ پروتکل مزبور، اصطلاحات «بدترین اشکال کار کودک» شامل استخدام به زور یا اجباری کودکان برای استفاده در مخاصمات مسلحانه می‌شود. ماده ۲ پروتکل شماره ۱۸۲، کودک را هر فرد زیر ۱۸ سال می‌داند و به دولت‌ها توصیه می‌کند که به محض عضویت در پروتکل، اقدامات فوری و مؤثری برای رعایت این ممنوعیت انجام دهد.

ﻣﯿﺜﺎق ﺣﻘﻮق ﮐﻮدک در اﺳﻼم نیز از دیگر معاهدات بین المللی است که دولت ایران در زمینه عدم بکارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه به ان ملحق شده است . درﺑﻨﺪ ۵ ﻣﺎده ۱۷ این ﻣﯿﺜﺎق که توسط ﺳﺎزﻣﺎن ﮐﻨﻔﺮاﻧﺲ اﺳﻼﻣﯽ ﺑﺮای ﺣﻤﺎﯾﺖ ازﮐﻮدکان تهیه گردیده به موضوع عدم بکار گیری کودکان در مخاصمات جنگی تحت عنوان کلی “ﺣﻔﺎظﺖ از ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﻋﺪم درﮔﯿﺮ ﻧﻤﻮدن آنها در ﻣﻨﺎزﻋﺎت ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ” اشاره شده است البته در این ﻣﯿﺜﺎق ﺳﻦ ﻣﺸﺨﺼﯽ ﺑﺮای ﮐﻮدک ﻣﻌﯿﻦ نگردیده اﺳﺖ. از ﻧﻈﺮاین ﻣﯿﺜﺎق ﻣﻨﻈﻮر از ﮐﻮدک ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﻗﺎﻧﻮن ﻗﺎﺑﻞ اﻋﻤﺎل داخلی کشور عضو در ﻣﻮرد وی ﺑﻪ ﺳﻦ ﺑﻠﻮغ ﻧﺮﺳﯿﺪه ﺑﺎﺷﺪ. اﯾﻦ ﻣﯿﺜﺎق برای کشورهای عضوﺳﺎزﻣﺎن ﮐﻨﻔﺮاﻧﺲ اﺳﻼﻣﯽ ﯾﮏ ﺳﻨﺪ اﻟﺰام آور بشمار میرود .

از همه مهمتر دولت ایران در سال ۱۳۷۲ با حق تحفظ ، کنوانسیون حقوق کودک را امضاء و به ان ملحق شده است. ماده ۳۸ کنوانسیون حقوق کودک کشورهای طرف را ملزم می‌داند که به مقررات بشردوستانه بین‌المللی که مربوط به کودکان می‌شود، احترام بگذارند. همچنین کشورهای عضو باید هرگونه اقدام عملی را جهت تضمین این‌که افراد کمتر از ۱۵ سال در مخاصمات مستقیماً شرکت نکنند، به‌عمل آورند. کشورهای عضو از استخدام افراد کمتر از ۱۵ سال در نیروهای مسلح کشور باید خودداری کرده و برای استخدام افرادی که بالای ۱۵ سال و زیر ۱۸ سال سن دارند، اولویت را به انهایی بدهند که سن بیشتری دارند. کنوانسیون همچنین اضافه می‌کند که کشورهای عضو، باید بر اساس تعهدات خود نسبت به حقوق بین‌الملل بشردوستانه در جهت حمایت از افراد غیرنظامی به هنگام جنگ‌های مسلحانه، تمام اقدامات عملی را برای تضمین حمایت و مراقبت از کودکانی که تحت‌تأثیر عواقب جنگ قرار گرفته‌اند، به عمل آورند.

البته کنوانسیون حقوق کودک تنها مشارکت مستقیم افراد کمتر از ۱۵ سال در نبردهای مسلحانه را منع می‌کند. درواقع درماده ۳۸ این کنوانسیون ﺑﺤﺜﯽ در ﻣﻮرد ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖ کلی ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﯿﺮی ﮐﻮدﮐﺎن در ﻣﺨﺎﺻﻤﺎت ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ مطرح ﻧﻤﯽ گردد که این موضوع بعنوان انتقاد وچالشی در کنوانسیون حقوق کودک ،مبنای تدوین پروتکل اختیاری منع بکارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه گردید زیرا دراین پروتکل تلاش گردید تا استاندارد بالاتری از کنوانسیون حقوق کودک در زمینه عدم به‌کارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه را مقرر کند؛ به همین سبب مجمع عمومی ملل متحد در ۲۵ می ۲۰۰۰ «پروتکل اختیاری مربوط به کنوانسیون حقوق کودک راجع به دخالت کودکان در مخاصمات مسلحانه» را به تصویب رساند که در ۱۲ فوریه ۲۰۰۲ نیز لازم‌الاجرا شد.

اﯾﻦ ﭘﺮوﺗﮑﻞ در ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺑﺮ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺟﺮای ﺣﻘﻮق ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه در ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن ﺣﻘﻮق ﮐﻮدک ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﺮ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﮐﻮدﮐﺎن در درﮔﯿﺮی ھﺎ و ﺗﻌﺎرﺿﺎت ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ اﺷﺎره ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ. در اﯾﻦ ﭘﺮوﺗﮑﻞ آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ دوﻟﺖ ھﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻤﺎم ﺗﻤهیدات ﻻزم را ﺑﺮای آن ﮐﻪ اﻋﻀﺎی ﻧﯿﺮوھﺎی ﻣﺴﻠﺢ زﯾﺮ ۱۸ ﺳﺎل ﺑﻪ طﻮرﻣﺴﺘﻘﯿﻢ در ﻣﺨﺎﺻﻤﺎت ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﺷﺮﮐﺖ ﻧﮑﻨﻨﺪ، ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﯿﺮﻧﺪ و اطﻤﯿﻨﺎن دھﻨﺪ ﮐﻪ اﻓﺮاد زﯾﺮ ۱۸ ﺳﺎل ﺑﻪ طﻮر اﺟﺒﺎری اﺳﺘﺨﺪام ﻧﺨﻮاھﻨﺪ ﺷﺪ.ماده یک پروتکل از دولت‌های عضو می‌خواهد که همه اقدامات ممکن را انجام دهند تا اعضای نیروهای مسلح آنان که به ۱۸ سال نرسیده‌اند، به طور مستقیم در مخاصمات شرکت نکنند.مطابق ماده ۲، دولت‌های عضو باید تضمین کنند که افراد کمتر از ۱۸ سال با اجبار و زور به استخدام نیروهای مسلح در نمی‌آیند.

ماده ۳ به عنوان یکی از مواد مهم و کلیدی مقرر می‌کند: دولت‌های عضو می‌بایست حداقل سن داوطلبان خدمت در نیروهای مسلح و ملی خود را طبق بند ۳ ماده ۳۸ کنوانسیون قرار دهند. (بند ۳ ماده ۳۸ حقوق کودک :‌ دولت های عضو کنوانسیون، افرادی را که به سن ۱۵ سالگی نرسیده باشند، در جنگ شرکت نمی‌دهند.) این ماده متضمن اصولی است که ازدولت‌ها می‌خواهد اقدامات لازم را برای حمایت افراد زیر ۱۸ سال انجام دهند. همچنین هر دولت عضو باید اعلامیه الزام‌آوری در زمان تصویب پروتکل تسلیم کند که در آن حداقل سن سربازگیری داوطلبانه در نیروهای نظامی ملی مشخص باشد و توضیحی در مورد حمایت‌هایی ارائه دهد که تضمین می‌کنند این سربازگیری اجباری نیست. دولت‌های عضو که سربازگیری داوطلبانه زیر ۱۸ سال را مجاز شمرده‌اند، ملزم به مراقبت و حمایت‌هایی است که در زیر آورده می‌شود:

۳/۱- این سربازگیری واقعاً داوطلبانه باشد؛
۳/۲- سربازگیری با رضایت رسمی والدین یا قیم قانونی باشد؛
۳/۳-این افراد باید از تکالیف خود در خدمت ارتش آگاهی کامل داشته باشند؛
۳/۴-در مورد پذیرش این افراد (زیر ۱۸ سال) در ارتش باید اولویت سنی لحاظ شود.

البته افزایش سن سربازگیری مطابق این ماده، شامل مدارس نیروهای نظامی یا مؤسسات آموزشی تحت کنترل آن مطابق مواد ۲۸ و ۲۹ کنوانسیون نمی‌شود.

نتیجه اینکه : برخلاف نظر رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زنان ” پروتکل اختیاری منع بکارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه ” مغایرتی با موازین قانونی ایران ندارد زیرا مقدمه پروتکل و نیز ماده ۱ ان، که ممنوعیت مشارکت مستقیم افراد زیر ۱۸ سال را در مخاصمات مورد تاکید قرارداده و ماده ۲ این پروتکل مبنی بر اینکه دولت‌های عضو باید تضمین کنند که افراد کمتر از ۱۸ سال با اجبار و زور به استخدام نیروهای مسلح در نمی‌آیند. مطابق قوانین داخلی ایران است که خدمت اجباری زیر پرچم یا خدمت وظیفه عمومی را از ۱۸ سالگی تعیین کرده است .

از سوی دیگر «سربازگیری داوطلبانه» در مورد افراد کمتر از ۱۸ سال و ورود داوطلبانه به خدمت نظام و عدم ممنوعیت دانش اموزان کمتر از ۱۸ سال در مدارس نظامی در ماده ۳ این پروتکل مورد پذیرش قرار گرفته است . براین اساس اغلب کشورهای عضو با استناد به ماده ۳ پروتکل و با ارائه اعلامیه تفسیری سن بالای ۱۵ سال رابه عنوان حداقل سن سربازگیری داوطلبانه مورد پذیرش قرار داده اند البته بند ۵ پروتکل که دست دولت‌ها را در آموزش کودکان در مؤسسات نظامی بازگذاشته، نیزمورد تصریح برخی دولت‌ها نیز قرار دارد. براین اساس نهاد بسیج مستضعفین یا بسیج دانش‌آموزی از انجا که مصداق مشارکت مستقیم در مخاصمه نداشته مشمول ممنوعیت پروتکل نبوده و می تواند از طریق ارائه اعلامیه تفسیری در متن لایحه الحاق ایران به پروتکل اختیاری منع بکارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه در راستای سربازگیری داوطلبانه موضوع ماده ۳ این پروتکل معرفی گردد . همچنان که برخی دولت‌ها نیز به تفصیل به نهادهای ذی‌ربط خود برای آموزش نظامی کودکان اشاره کرده‌اند.

در مورد کودکان زیر ۱۵ سال، دشوار به نظر می‌رسد که سربازگیری داوطلبانه مورد پذیرش قرار گیرد؛ با توجه به این‌که کنوانسیون حقوق کودک، سن ۱۵ سال را مورد تأکید دارد. اما فعالیت‌های بسیج مستضعفین یا بسیج دانش‌آموزی، در قالب آموزش‌های متنوع دفاعی درذیل بند ۵ این پروتکل امکان پذیر است ضمن اینکه در این پروتکل همانند کنوانسیون حقوق کودک به صراحت کشورها را در تعیین سن کودکی صالح می‌داند، در مجموع شاکله اصلی این پروتکل با پذیرش موضوع سربازگیری دواطلبانه، مشخصا در مورد عدم بکارگیری اجباری کودکان در منازعات مسلحانه میباشد . لذا پیوستن ایران به این پروتکل حاوی پیام بشردوستانه در جهت مخالفت با خشنونت علیه کودکان از طریق منع بکارگیری اجباری کودکان در منازعات مسلحانه میباشد . با این حال به نظر میرسد در حالی که دولت در تدوین لایحه الحاق ایران به پروتکل اختیاری منع بکارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه مسیر قانونی را طی نموده اما مخالفان دولت حسن روحانی با رویکرد سیاسی به این موضوع و به منظور تقابل سیاسی با دولت بدون توجه به مفاد اصلی پروتکل ، به مخالفت با این لایحه به بهانه حذف یا محدودیت فعالیت‌های بسیج دانش‌آموزی ، پرداخته اند .

با دیگران به اشتراک بگذارید:
لینک کوتاه: https://negaam.news/ntg2w