تاریخ‌چه تبلیغات زود‌رس در انتخابات ریاست‌جمهوری / محمد رضا بزمشاهی

 

این روزها یکی از بحثهای مطرح در عرصه انتخابات، تبلیغات زود‌رس نامزدها است اساس این بحث مبتنی بر آن است که بعضی از نامزدهای انتخاباتی پیش از شروع رسمی تبلیغات، اقدام به معرفی خود میکنند از آنجا که انتخابات پدیده ای نو‌ظهور در کشور ماست و لوازم آن را مانند کشورهای مهد انتخابات نداریم این بحثها به صورت جدی مطرح میگردد در کشورهای دارای سابقه طولانی برگزاری انتخابات این مباحث به این صورت مطرح نیست هر فرد از مدتها قبل نامزدی خود را اعلام میکند تلاشهای تبلیغاتی وسیع به راه می‌اندازد و سر انجام در روز انتخابات مردم تصمیم میگیرند که چه کسی برنده انتخابات شود اما در ایران ما چنین نیست در همه ادوار گله از تبلیغات زود‌رس و استفاده از امکانات عمومی بوده است به مرور زمان فضای انتخابات فعالتر شده و این تابوی تبلیغات پیش از موعد دچار چالشها و ترکهای فراوان شده است بخشی از این امر مرهون فضای مجازی است اما پیش از پا‌گشا شدن فضای مجازی هم به علت رقابتی شدن انتخابات این تابو دچار شکافهایی شده بود در ادامه به سیر روند اطلاع‌رسانی از ثبت نام نامزدها وآنچه تبلیغات پیش از موعد خوانده میشود میپردازیم:
در نخستین دوره انتخابات به علت رقابتی بودن و عدم تدوین قوانین مناسب هر نامزد انتخاباتی ثبت نام خود را اعلام میکرد و به علت آنکه مکانیزم تإیید صلاحیتها نیز اعمال نشد اکثر نامزدهای جدی بعد از ثبت نام تبلیغات خود را شروع کردند.
دومین دوره انتخابات دوره ای فوق العاده بود یعنی پیش‌بینی شده نبود و در پی عزل بنی‌صدر لازم بود که به سرعت انتخابات برگزار شود اما بلافاصله پس از عزل بنی‌صدر در میان نیروهای انقلابی نام رجائی به عنوان رئیس‌جمهوری آینده مطرح شد در نماز جمعه و در سایر مراسم عمومی شعار “رئیس‌جمهور کیه کیه رجائیه رجائیه” شنیده میشد آنچنانکه از خاطرات مرحوم هاشمی رفسنجانی برمی‌آید ایشان به امام خمینی پیشنهاد داده بود که شهید رجائی در جایگاه نخست‌وزیری بماند و آیه الله خامنه ای نامزد ریاست‌جمهوری شود البته این ماجرا پیش از ترور ایشان بود امام خمینی در آن دوران با تصدی پست ریاست‌جمهوری توسط روحانیون مخالف بود و به این دلیل این پیشنهاد را نپذیرفت به غیر از شهید رجائی نام سایر نامزدهای انتخاباتی تا روز اعلام از رسانه های گروهی معلوم نبود و مردم از آن مطلع نبودند.
دوره سوم نیز وضعیتی عجیبتر از دوره دوم داشت در این دوره نیز وضعیت اضطراری بود مدت ثبت نام نامزدها فقط سه روز بود و پس از تإیید صلاحیتها اسامی نامزدها به اطلاع مردم رسید و ناگهان پس از اعلام اسامی موجی مردمی با راهپیمائی خیابانی با شعار “امام جمعه تهران، رئیس‌جمهور ایران” در حمایت از آیه الله خامنه ای به راه افتاد.
دوره چهارم اما انتخاباتی عادی و پیش‌بینی شده بود پیش از انتخابات مرحوم بازرگان تنها کسی بود که خبر از ثبت نام داد همه میدانستیم که رئیس‌جمهوری وقت هم ثبت نام خواهد کرد اما نام سایر رقیبان را نمیدانستیم تا روز اعلام اسامی، آقای امامی کاشانی در توجیه عدم اعلام اسامی ثبت نام‌کنندگان میگفت چون صلاحیت تعدادی از آنان رد میشود انتشار نام آنان باعث هتک آبروی آنان خواهد شد.
دوره پنجم با یک تبلیغات زود‌رس شروع شد نخستین بار در ۲۸ اسفند ۶۷۷ مجمع روحانیون مبارز از نامزدی مرحوم هاشمی رفسنجانی برای انتخابات حمایت کرد پس از عید نوروز اعلام حمایت تشکلهای دیگر ادامه یافت آیهالله خامنه ای در خطبه های نماز عید فطر در زمای که هنوز عهده دار رهبری نشده بود بدون ذکر نام از این اعلام حمایتها ابراز رضایت کرد پس از آن در ۲۴ خرداد همان سال در بیعت نمایندگان مجلس با ایشان با ذکر نام از نامزدی مرحوم هاشمی رفسنجانی برای ریاست‌جمهوری ابراز خرسندی کرد همه میدانستند یکی از نامزدهای انتخابات آینده کیست اما نام نامزد دوم را نمیدانستند برای نخستین بار پس از انتخابات دوره اول روزنامه ها نوشتند که آقای هاشمی در چه تاریخی در وزارت کشور حضور یافته و مراتب نامزدی خود را اعلام کرده است.
دوره ششم اما آخرین دوره از این سلسله بود که با سکوت برگزار میشد در این دوره هم نام کسی منتشر نشد فقط در زمان ثبت نامها روزنامه کیهان برای گرم کردن تنور انتخابات نوشت که یک وزیر –احمد توکلی- یک رئیس دانشگاه –عبد الله جاسبی- یک نماینده مجلس –رجبعلی طاهری- ثبت نام کرده اند البته بدون ذکر نام آنان در ایام بررسی صلاحیتها نام این افراد به علاوه دو نام دیگر منتشر شد که در مرحله نهائی بررسی صلاحیتها هستند و باز هم انتخابات با همان شیوه برگزار شد.
اما دوره هفتم، این دوره روند بیعت انتخاباتی به پایان رسید و بعد از چند دوره وارد رقابت انتخاباتی شدیم از ابتدای دولت دوم مرحوم هاشمی این زمزمه مطرح شد که علی اکبر ناطق نوری خود را برای دوره بعد آماده میکند به مدت چهار سال رفتار او زیر ذره‌بین بود و هر حرکت او تبلیغات انتخاباتی تلقی میشد یک سال پیش از انتخابات روزنامه سلام سخن از نامزدی میرحسین موسوی به میان آورد چند ماه تلاش برای دعوت از وی ادامه یافت تا اینکه در ششم آبان میرحسین موسوی عدم حضور خود را اعلام کرد پس از آن تلاش طیف خط امام برای یافتن فردی جایگزین ادامه یافت در عین حال فشار روانی بر ناطق نوری افزایش می‌یافت و اقدامات او استفاده از امکانات عمومی برای تبلیغات انتخاباتی تلقی میشد محمدی ری‌شهری نیز نامزدی خود را اعلام کرد و در این میان دعوائی بین طرفداران این دو نامزد اتفاق افتاد که کدام‌یک از امکانات دولتی استفاده میکنند حضور لاریجانی و پور‌نجاتی در صدا و سیما زمینه‌ساز این جدال بود در بهمن ماه خاتمی نامزدی خود را اعلام کرد پس از آن در روز قدس آن سال مطابق با ۱۹ بهمن مطابق سنوات گذشته علی‌اکبر ناطق نوری سخنران پیش از خطبه های نماز جمعه بود هفته بعد از آن سید‌رضا زواره ای نامزدی خود را اعلام کرد و در روز جمعه سوم اسفند به عنوان سخنران پیش از خطبه های نماز جمعه حضور یافت هفته بعد از آن سخنرانی پیش از خطبه های نماز جمعه به سید‌محمد خاتمی رسید و هفته بعد، به مناسبت آغاز اعزام حجاج محمدی ری‌شهری به عنوان ایمر الحاج در این جایگاه به ایراد سخنرانی پرداخت در آن ایام ری‌شهری اصطلاحی را باب کرده بود که مورد استفاده خاتمی هم قرار میگرفت وی با اشاره به ناطق نوری میگفت انتخابات یک مسابقه دو است باید بعد از سوت داور مسابقه را آغاز کرد ولی یک نفر پیش از سوت داور مسابقه را شروع کرده تا زودتر از بقیه به خط پایان برسد.سفرهای انتخاباتی خاتمی و ریشهری پیش از ثبت نام آغاز شد و خاتمی همه سفرهای استانی خود را پیش از ثبت نام برگزار کرد . در
دوره هشتم قبح این سکوت خبری شکسته شد در این دوره از روز ثبت نام خبرنگاران در وزارت کشور حضور یافته و نام تک‌تک افراد را به مردم اطلاع میدادند صدا و سیما نیز در یک حرکت استثنائی نام تعداد زیادی از ثبت نام کنندگان از مشهور و نا‌آشنا را به اطلاع مردم میرسانید.
در دوره نهم علاوه بر روندهای قبلی رادیو ایران مصاحبه افراد مشهور را پس از ثبت نام مستقیماً پخش میکرد و این روند دیگر با آنچه پیش از آن تبلیغات زود‌رس خوانده میشد بسیار فاصله داشت.
این همه گفتیم اما به دلیل اینکه قوانین ما از فناوری و امکانات روز عقب است در دوره های اخیر یک کمدی جالب ایجاد شده و آن اینکه در مدت ثبت نام نامزدها صدا و سیما و رسانه ها نام همه افراد ثبت نام کننده و سخنان آنها را به اطلاع مردم میرسانند ناگهان اعلام میشود به مدت ده روز تا زمان بررسی صلاحیتها هرگونه تبلیغات ممنوع است یعنی یک سکوت خبری عجیب حاکم میشود.

با دیگران به اشتراک بگذارید: