گونه شناسی دعا / علی تجلی

اندیشمندان حوزه دین پژوهی برای دعا به اعتبارهای مختلف همچون زمان دعا، مکان دعا، اجابت دعا، تأثیر دعا و… تقسیمات متعددی قائل شده اند. از جمله تقسیمات دعا، با توجه به زمان دعا،‌ تقسیم آن به دعای قبل از رسیدن خیرو شرّ  ودعا  بعد از رسیدن خیر و شرّ است. که از جمله معتقدین به این تقسیم بندی شهید مطهری در کتاب بیست گفتار است.

۱.  دعا قبل از رسیدن  خیر و شرّ

یکی از جنبه های دعا و هنگامه های دعا، که در روایات به آن تأکید شده، دعا کردن در زمانی است که انسان می خواهد شرّی را از خود دفع کند و یا خیری را طلب کند؛ در این هنگام او از خداوند می خواهد که شرّی را که گریبان او را نگرفته از او دفع کند و یا خیری که به او نرسیده به او برساند. این جنبه از دعا در آن مرتبه از اهمیت است که در روایات از رسول خدا(ص) نقل شده است حضرت دعا را موجب عوض شدن تقدیر و نجات انسان از تقدیر دانسته اند. و امیرالمؤمنین(ع) از شیعیان خود می خواهد که با دعا امواج بلا را از خود دور کنند. امام صادق(ع) نیز از کسانی که نگرانند که به آنها بلا برسد می خواهد که پیش از رسیدن آن بلا دعا کنند.

۲. دعا  بعد از رسیدن خیر و شرّ

دومین گونه دعا، دعا در زمانی است که خیر یا شرّی به انسان رسیده است و انسان برای دفع آن شر دعا می کند؛ چرا که او (بلادیده) به فرموده امیرالمؤمنین(ع) در آن هنگام به دعا نیازمندتر از کسی است که بلایی به او نرسیده است. و یا بخاطر رسیدن آن خیر به او برای دوام و شکر آن دعا می کند. از این رو در روایات متعدد از انسان خواسته شده است که در هنگامه خوشی و نزول برکات به او دعا کند.

هر کدام از این دو نوع دعا، به اعتباری یا زبانی و یا قلبی(زبان فطرت –دعای حقیقی) است. علامه طباطبایی درباره این دو نوع دعا معتقد است که  دعای زبانی یعنی دعایی که دعا کننده با زبان سر اظهار می کند ولو همراه با احساسات و سوز و گداز باشد. اما اگر در برگیرنده آن دعا، قلب دعا کننده نباشد و با زبان فطرت اظهار نگردد، مور استجابت قرار نمی گیرد و بالعکس سؤالی که با زبان فطرت اظهار شود ولو در صفحه ذهن دعا کننده هم نباشد و با زبان سر هم اظهار نگردد (یعنی دعا کننده نسبت به درخواستش توجه و آگاهی ظاهری هم نداشته باشد) ، اما باز مورد استجابت قرار می گیرد

با دیگران به اشتراک بگذارید: