بازگشت تحقیرآمیزِ بنگاه دروغ پراکن فارس ، نزدیک به سپاه پاسداران و حامی اصلی فیلترینگ به تلگرام ؛

 

نگام ؛ اجتماعی _ دهم اردیبهشت سال‌جاری بیژن قاسم‌زاده٬ بازپرس شعبه دوم دادسرای فرهنگ و رسانه تهران٬ دستور مسدودسازی پیام‌رسان تلگرام را صادر کرد.او از ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی در ایران خواست این دستور را اجرا کنند و اعلام کرد که در غیر این صورت با پیام رسان‌ها برخورد خواهد شد.پس از آن نیز اسحاق جهانیگری٬ معاون اول رییس جمهوری٬ با بخش‌نامه‌ای خطاب به تمامی ارگان‌های دولتی٬ هرگونه فعالیت‌های آنان را در این شبکه پیام رسان ممنوع کرد.

 

حسن مقیمی

 

با این حال کاربران این شبکه اجتماعی روز گذشته مجددا شاهد فعالیت کانال تلگرامی خبرگزاری فارس شدند.

کانال تلگرام خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران ایران مجددا فعال شده است.

به دنبال تصمیم دستگاه قضایی ایران برای فیلتر کردن پیام‌رسان تلگرام و تشویق شهروندان به استفاده از سامانه‌های پیام‌رسان داخلی، خبرگزاری فارس روز جمعه ۳۱ فروردین در پیامی از بسته شدن کانال تلگرامی خود خبر داده بود. این خبرگزاری در یک پست تلگرامی نوشته بود که بنا بر «بخشنامه دولت» دیگر مطلبی در این پیام‌رسان منتشر نمی‌کند.

مدیر عامل فارس روز شنبه ۱۹ آبان در توضیح از سرگیری فعالیت تلگرامی این خبرگزاری و نیز آغاز به کار فعالیت آن در دو شبکه طلاگرام و هاتگرام نوشته است: «وزارت ارتباطات و قوه قضائیه، دو پیام‌رسان طلاگرام وهاتگرام را قانونی می‌دانند و فیلتر نکرده‌اند، بنابراین برای فعالیت در این پیام رسان‌ها، منعی برای خبرگزاری فارس نیست. مهلت اعلام شده به نسخه‌های داخلی تلگرام پایان یافته و با توجه به ادامه فعالیت عادی و بدون اعمال فیلترینگ این پیام رسان‌ها، ظاهرا مشکل مجوز آنها توسط وزارت ارتباطات بر طرف شده است و بنابراین ما هم منعی برای ادامه فعالیت در آنها نمی‌بینیم.»
مدیر عامل فارس با این حال نسبت به «سوء استفاده استکبار جهانی» از شبکه‌های پیام‌رسان خارجی هشدار داده است.

از سرگیری فعالیت فارس در تلگرام با توضیحاتی که مطرح شده، می‌تواند نشانه‌ای از تصمیم تازه مقامات ایران برای رفع فیلتر از این شبکه پیام‌رسان محبوب در میان ایرانیان باشد. باید منتظر ماند و دید چه نهادها و ارگانهایی از این تصمیم خبرگزاری فارس پیروی می کنند.

پیام تیرانداز، مدیرعامل خبرگزاری فارس، امروز اعلام کرد چون نسخه‌های داخلی تلگرام بدون فیلترینگ به کار خود ادامه می‌دهند، این رسانه هم دوباره فعالیت‌اش در این شبکه‌های اجتماعی را از سرخواهد گرفت.

تیرانداز در جلسه شورای مدیران خبرگزاری فارس دراین‌باره گفت: «مهلت اعلام شده به نسخه‌های داخلی تلگرام (طلاگرام و هاتگرام) پایان یافته و با توجه به ادامه فعالیت عادی و بدون اعمال فیلترینگ این پیام رسان‌ها، ظاهرا مشکل مجوز آنها توسط وزارت ارتباطات برطرف شده است و بنابراین ما هم منعی هم برای ادامه فعالیت در آنها نمی بینیم.» او افزود: «رسانه باید بتواند از تمام ظرفیت‌های قانونی برای ارتباط با مخاطبان استفاده کند و چه بسا در بستری که فضای عمومی را پر از شایعه و فضای روانی می‌کند، نقش روشنگری خود را فعالانه‌تر ایفا نماید.  بنابراین خبرگزاری فارس همچنان در همه پیام رسان‌های قانونی از جمله هاتگرام و طلاگرام که بیش از ۳۰ میلیون کاربر دارند، فعالیتش را ادامه می‌دهد.»

دی ماه سال گذشته در پی ناآرامی‌های به‌وجود آمده در چند شهر،  تلگرام برای نخستین بار برای مدتی کوتاه فیلتر و البته چند روز بعد دسترسی به آن آزاد شد. اما در دهه نخست اردیبهشت امسال، پس از چند روز اختلال در عملکرد این خبر رسان، تلگرام با دستوری که بازپرس شعبه دوم دادسرای فرهنگ و رسانه تهران صادر کرد، به طور رسمی فیلتر شد. با این‌حال نسخه‌های داخلی این پیام رسان چون طلاگرام و هاتگرام همچنان به‌کار خود ادامه دادند.

این وضعیت باعث شد تا عبدالصمد خرم‌آبادی، دبیر سابق کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه واکنش نشان دهد. او در شهریور گفت: «هاتگرام و طلاگرام پیام رسان نیستند، آن‌ها در واقع دو فیلتر شکن داخلی با مدیریت واحد هستند که بطور غیر قانونی و بر خلاف دستور قضایی با امکانات وزارت ارتباطات دسترسی کاربران ایرانی را به شبکه اجتماعی فیلتر شده تلگرام فراهم می‌کنند.»

اما در همان روزها خبر رسید طبق قراری که با مدیران دو برنامه نسخه فارسی تلگرام گذاشته شده است، به آن‌ها فرصت بومی سازی داده شده و هاتگرام و طلا گرام تا پایان آذر فرصت یافته‌اند تا از تلگرام مستقل شوند.

با این‌حال، از همان اردیبهشت، کوچ رسانه‌های دولتی از تلگرام به خبررسان‌های داخلی آغاز شد و بسیاری از رسانه‌های نیمه رسمی و اصول‌گرا هم این رویه را دنبال کردند. با این رویکرد، امکانات تلگرام بیشتر در اختیار رسانه‌های خارج از ایران و تولیدات غیر داخلی و غیر موثق قرار گرفت و فضایی پر از شایعه‌پراکنی را بدون آن که پاسخی درخور در آن پیدا شود را شکل داد.  از طرف دیگر، پیام‌رسان‌های داخلی هم نتوانستند مخاطبان زیادی را به خود جذب کنند و در امر خبررسانی و ایجاد شبکه‌های قوی اجتماعی و ارتباطی موفق باشند.

خبرگزاری فارس که طرفدار فیلترینگ تلگرام بود و از فعالیت هاتگرام و تلگرام طلایی در کشور نیز به شدت انتقاد می‌کرد، اکنون به همان کانال تلگرامی برگشته که همزمان با فیلترینگ تلگرام در اردیبهشت ماه سال جاری، فعالیت خود را در آن متوقف کرده بود. بازگشت خبرگزاری فارس به تلگرام نشان‌دهنده این است که سیاست فیلترینگ تلگرام شکست خورده است و ممکن است در ادامه موجی از بازگشت رسانه‌های اصولگرا به تلگرام شکل گیرد.
پس از گذشت شش ماه ازفیلترینگ تلگرام، خبرگزاری فارس مجدداً فعالیت خود را در این پیام‌رسان از سر گرفت. البته بازگشت خبرگزاری فارس به تلگرام، در لوای فعالیت در تلگرام طلایی و هاتگرام صورت گرفته و مدیرعامل خبرگزاری فارس در اظهارتی عجیب گفته است که این خبرگزاری هیچ برنامه‌ای برای فعالیت در تلگرام ندارد!
پیام تیرانداز، مدیرعامل خبرگزاری فارس گفته است: «مهلت اعلام شده به نسخه‌های داخلی تلگرام پایان یافته و با توجه به ادامه فعالیت عادی و بدون اعمال فیلترینگ این پیام رسان‌ها، ظاهرا مشکل مجوز آن‌ها توسط وزارت ارتباطات برطرف شده است و بنابراین ما هم منعی هم برای ادامه فعالیت در آن‌ها نمی‌بینیم… هیچ برنامه‌ای برای بازگشت به تلگرام نداریم اما با توجه درخواست‌های متعدد مخاطبان و فعالیت قانونی و بدون مشکل هاتگرام و طلاگرام، در کنار فعالیت در سایر پیام‌رسان‌های داخلی، در این دو پیام‌رسان نیز فعالیت خواهیم کرد».
این سخنان در حالی بیان شده که خبرگزاری فارس، فعالیت خود را در همان کانالی از سر گرفته که پیش از فیلترینگ تلگرام، آن را کانال تلگرامی خود می‌نامید. خبرگزاری فارس در ماه‌های گذشته به شدت از فعالیت هاتگرام و تلگرام طلایی در کشور انتقاد کرده بود.
گذشته از این، در حالی خبرگزاری فارس عنوان کرده «مهلت اعلام‌شده به نسخه‌های داخلی تلگرام پایان یافته» که پیش از این در شهریور ماه اعلام کرده بود به دو نسخه فارسی تلگرام تا پایان آذر برای مستقل شدن از تلگرام و تبدیل شدن به پیام‌رسان‌های کاملاً بومی، مهلت داده شده است. در واقع، خبرگزاری فارس، به نحو تناقض‌آمیزی برای استفاده از بستر تلگرام، آن‌قدر عجله داشته که تا پایان آذر نیز منتظر نمانده است!
فارس در همان خبری که اعلام کرده بود مهلت هاتگرام و تلگرام طلایی تا پایان آذر تمدید شده است، از نگرانی‌های امنیتیخود بابت ادامه فعالیت نسخه‌های فارسی تلگرام نیز سخن گفته بود. این خبرگزاری نوشته بود: «در ادله ارائه مهلت دوباره عنوان شده که برخی همچنان نگران جایگزین تلگرام پس از قطع دسترسی تلگرام طلایی و هاتگرام هستند؛ همان نگرانی که ۶ ماه قبل وجود داشت و علیرغم برنامه‌ریزی برای حمایت از پیان‌رسان های داخلی هنوز هم بر تصمیم‌های مهم سایه انداخته است تا بار دیگر اعتماد به پیام‌رسان‌های داخلی را کمرنگ تر کند… از سوی دیگر، مهلت ارائه شده تا پایان آذر ماه درست با تحولات خارجی علیه ایران همزمان خواهد بود و وجود تلگرام در آن برهه می‌تواند اتفاقات دی ماه سال گذشته را بار دیگر در آذر ۹۷ تکرار کند»!
فارس در شش ماه گذشته بارها به انتقاد از ادامه فعالیت هاتگرام و تلگرام طلایی پرداخته بود. این خبرگزاری در تیرماه امسالنوشته بود: «تهدیدها و خطرات هاتگرام و تلگرام طلایی به عنوان نسخه‌های فارسی تلگرام، این روزها خبرساز شده‌ است زیرا علیرغم اتفاق نظر در کشور برای رفع انحصار از پیام‌رسان‌ خارجی، اکنون نسخه‌های بومی تلگرام با ظاهری موجه راه تلگرام را ادامه می‌دهند». این خبرگزاری در خرداد ماه امسال نیز در گزارشی نوشته بود که «ادامه راه با نسخه‌های فارسی تلگرام سودی ندارد». فارس که دو ماه پیش، هاتگرام و تلگرام طلایی را «رفیق تلگرام» و رقیب پیام‌رسان‌های داخلی خوانده بود، حالا مدعی است که به هاتگرام و تلگرام طلایی بازگشته اما قصدی برای بازگشت به تلگرام ندارد.

شکست فیلترینگ تلگرام
بازگشت خبرگزاری فارس به تلگرام یکی از آخرین نشانه‌های شکست سیاست فیلترینگ است. نگاهی به آمار بازدیدها در تلگرام نشان می‌دهد که تعداد مخاطبان این پیام‌رسان، ریزش قابل توجهی نداشته است. بسیاری از کانال‌ها در تلگرام نه تنها بازدید بسیار بالایی دارند بلکه همچنان نسبت به جذب آگهی تبلیغاتی نیز اقدام می‌کنند و میزان جذب آگهی آن‌ها نیز تغییر چندانی نداشته است. خبرگزاری فارس خود پیش از فیلترینگ تلگرام در جذب آگهی‌ها و انتشار آن‌ها در کانال تلگرامی‌اش، بسیار فعال بود. میزان انتشار آگهی‌های تبلیغاتی در تلگرام از آن حیث اهمیت دارد که نشان‌دهنده نگاه کسب‌وکارها به نفوذ رسانه‌ای این پیام‌رسان است.
بعد از خبرگزاری فارس، ایسنا نیز فعالیت خود را در تلگرام از سر گرفت. ممکن است در ادامه خبرگزاری‌ها و سایت‌های خبری دیگری نیز راه خبرگزاری فارس را در پیش گیرند و فعالیت تلگرامی خود را مجدداً از سر بگیرند. بسیاری از سایت‌ها و خبرگزاری‌های اصولگرا که طرفدار فیلترینگ تلگرام بودند، ممکن است تحت لوای بازگشت به هاتگرام و تلگرام طلایی، مجدداً به فضای تلگرام بازگردند. حمید فتاحی، معاون وزیر ارتباطات، به صراحت گفته است که امنیت نسخه‌های فارسی تلگرام پایین‌تر از خود تلگرام است. با وجود این واقعیت و آشکار شدن شکست سیاست فیلترینگ، مشخص نیست که چرا همچنان باید تلگرام مسدود باشد!